Π. Χ. Λόλας,

Ένα σοβαρό επίκαιρο θέμα, στην Ελλάδα, αλλά και στις άλλε χώρες της ΕΕ   εδώ και μερικές μέρες  είναι η Συμφωνία Mercosur την οποία καταγγέλλουν οι αγρότες.

Οι αγρότες σε όλη την ΕΕ διαμαρτύρονται ότι η Συμφωνία θα αποτελέσει την «ταφόπλακα» της πρωτογενούς παραγωγής, θα αφήσει αυτούς  χωρίς δουλειά και όλοι μας θα διατρεφόμαστε  με αβέβαιης και χαμηλής  ποιότητας τρόφιμα, πολλά από  τα οποία θα είναι και επικίνδυνα για την Δημόσια Υγεία.

Ο   κίνδυνος για την Δημόσια Υγεία που επικαλούνται οι αγρότες, αλλά και ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης είναι αυτός που είναι ευρύτερα γνωστός με το όνομα  «μεταλλαγμένα τρόφιμα», ή ως «μεταλλαγμένες καλλιέργειες»

Τα τρόφιμα που λανθασμένα έγιναν γνωστά ως «μεταλλαγμένα τρόφιμα», ή «μεταλλαγμένες καλλιέργειες» στην Επιστήμη και στη ζωή μας «έρχονται» για  πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του 1990.

Αυτά («μεταλλαγμένα τρόφιμα», «μεταλλαγμένες καλλιέργειες») πήραν μεγάλη έκταση και δημοσιότητα μετά το 2000 έως το 2010. Απασχόλησαν πολύ την επιστήμη, την πρωτογενή παραγωγή σε πολλές χώρες και οι συζητήσεις για τα «καλά» και τα «κακά»  που τα συνοδεύουν είναι καθημερινό θέμα τόσο σε επίπεδο επιστήμης, όσο και σε επίπεδο  υγειονομικών φορέων, περιβαλλοντικών οργανώσεων, αμέτρητων Συνεδρίων, αλλά και των πολιτών, ενημερωμένων και μη.

Το θέμα των «μεταλλαγμένων τροφίμων» (λανθασμένη ονομασία)   «ξεχάστηκε» για πολλά χρόνια και «ξύπνησε», δηλαδή, ήρθε και πάλι στην επικαιρότητα με την υπογραφή της Συμφωνίας  Mercosur. Μαζί της τώρα ήρθε στη ζωή μας πάλι το θέμα για τον  κίνδυνο των «μεταλλαγμένων τροφίμων».

Αυτός μάλλον ήταν και ο κύριος λόγος που η Συμφωνία αναστέλλεται και  παραπέμπεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Ο γράφων πιστεύει πως είναι χρήσιμο κάθε πολίτης να  έχει μια μικρή σωστή  ενημέρωση για αυτό θέμα, και ειδικά τι είναι Γενετικά Τροποποιημένος οργανισμός-ΓΤΟ, Γενετικά Τροποποιημένες καλλιέργειες-ΓΤΚ,  δημιουργία και    λόγοι δημιουργίας τους, ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν,  ποιο είναι το παρόν και το μέλλον για των ΓΤΟ-ΓΤΚ όπως είναι  η σωστή ονομασία τους  και όχι   «μεταλλαγμένα τρόφιμα».

Τι είναι, ή δεν είναι  λοιπόν τα «μεταλλαγμένα τρόφιμα», ή οι «μεταλλαγμένες καλλιέργειες» !

Δεν είναι ούτε «μεταλλαγμένα τρόφιμα ούτε «μεταλλαγμένες καλλιέργειες». Είναι οι  Γενετικά Τροποποιημένοι Οργανισμοί που μπορεί να είναι  είτε Γενετικά Τροποποιημένες Καλλιέργειες στην περίπτωση φυτών, ή Γενετικά Τροποποιημένα Ζώα-ΓΤΖ (και ψάρια)  στην περίπτωση ζώων. Τα τρόφιμα από ΓΤΟ,  ΓΤΚ και ΓΤΖ είναι τα Γενετικά Τροποποιημένα Τρόφιμα-ΓΤΤ  τα οποία λανθασμένα ονομάζονται «μεταλλαγμένα τρόφιμα»

Δηλαδή, το τροποποιημένο καλαμπόκι, ρύζι, σιτάρι σόγια, ντομάτα, φράουλα, κ.α. που καλλιεργούνται στις χώρες της Mercosur και αλλού σε πολλές χώρες στον κόσμο είναι Γενετικά Τροποποιημένες Καλλιέργειες-ΓΤΚ οι οποίες όλες είναι  Γενετικά Τροποποιημένοι Οργανισμοί οι οποίοι  και μας δίνουν, παράγουν τα προϊόντα, αυτά που κακώς τα ονομάζουμε  «μεταλλαγμένα τρόφιμα», ενώ το σωστό είναι  ΓΤΤ.

Έτσι, χρειάζεται να ξέρει κάποιος τι είναι ΓΤΟ και κατ’ επέκταση ΓΤΚ, ΓΤΖ και ΓΤΤ. Η Επιστήμη (και ΕΕ) ορίζει ότι  «ΓΤΟ είναι κάθε οργανισμός –φυτό ή ζώο– ο οποίος αποκτά καινούργια ή διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά επειδή   στο γενετικό κώδικα του έχει εισαχθεί  ένα γονίδιο ή περισσότερα με μία επιθυμητή ιδιότητα και το γονίδιο αυτό προέρχεται από έναν  άλλο  οργανισμό, φυτό ή ζώο, συγγενή ή όχι».

Ανέκαθεν ο άνθρωπος ενδιαφέρονταν  για την καλλιέργεια φυτών με επιθυμητές ιδιότητες.

Για παράδειγμα, υψηλή απόδοση, ορισμένη γεύση  ή ποιότητα (π.χ. ζαχαρότευτλα με υψηλό ποσοστό ζάχαρης, ελιά με πολύ λάδι, κ.α.), φυτά με μικρές ανάγκες σε νερό και λίπασμα, φυτά με αντοχή σε αρρώστειες, έντομα ή αντίξοα περιβάλλοντα όπως χαμηλή θερμοκρασία, ξηρασία, κ.α.

Στην προσπάθεια αυτή βοήθησε στην αρχή η επιστήμη της Γενετικής, αλλά τα αποτελέσματα στις περισσότερες περιπτώσεις χρειάζονταν πολύ χρόνο ή δεν ήταν εφικτά, όπως π.χ.  δημιουργία ποικιλλιών με αντοχή σε χαμηλές θερμοκρασίες, σε αρρώστειες, ζιζανιοκτόνα ή σε άλλες συνθήκες.

Το πρόβλημα αυτό μπόρεσε  να το αντιμετωπίσει η επιστήμη με την Βιοτεχνολογία.

Έτσι, σήμερα, είναι δυνατό  να δημιουργηθούν καλλιέργειες (βαμβάκι, καλαμπόκι, ρύζι, σόγια, ντομάτα, πατάτα, κ.α.) και οργανισμοί (ψάρι, κοτόπουλο, κ.α.) με οποιαδήποτε συγκεκριμένα επιθυμητά χαρακτηριστικά, ύστερα από τροποποίηση τους με  την Γενετική Μηχανική και τις βιοτεχνολογικές τεχνικές.

Το μεταλλαγμένο το κάνει η Φύση με τυχαία αλλαγή σε κάποιο γονίδιο σε κάποιο οργανισμό και όχι με εισαγωγή νέου, δηλαδή, ξένου γονιδίου, αυτό το   Γενετικά Τροποποιημένο φυτό ή ζώο το κάνει η Επιστήμη.

Θεωρητικά και σε λίγα χρόνια η επιστήμη θα είναι σε θέση όχι μόνο να τροποποιεί αλλά και να δημιουργεί ακόμα και οργανισμούς (η κλωνοποίηση είναι πραγματικότητα).

Γι’ αυτό είναι πολλοί εκείνοι που ΄΄τρομάζουν΄΄  με αυτές τις δυνατότητες της επιστήμης, προβληματίζονται, ενημερόνωνται και ενημερώνουν την κοινή γνώμη και αντιστέκονται στην εισαγωγή ΓΤΟ ( φυτικών, ζωικών οργανισμών) και στη  χρήση κατ’ επέκταση  ΓΤ Τροφίμων (λάθος η ονομασία μεταλλαγμένα τρόφιμα).

Οι ΓΤΚ δημιουργούνται για να λύσουν σοβαρά προβλήματα της πρωτογενούς παραγωγής όπως μεγαλύτερη παραγωγή-εισόδημα, επάρκεια τροφίμων, ασφάλεια τροφίμων, καλύτερη ποιότητα, όπως ρύζι με αυξημένη περιεκτικότητα σε βιταμίνες, αργή μεθωρίμανση π.χ. ντομάτα, πεπόνι, κ.α.   και έτσι συντήρηση-διάρκεια για περισσότερο χρόνο, ψάρια (σολομός) που μεγαλώνουν συντομότερα, ή δέντρα που καρποφορούν νωρίτερα (π.χ. σε δύο όχι οκτώ χρόνια), αντοχή σε αρρώστιες-ιούς,   έντομα, ζιζανιοκτόνα και έτσι λιγότερα φυτοφάρμακα, πιο καθαρό τρόφιμο και περιβάλλον,  μικρότερες ανάγκες σε νερό ή λιπάσματα και εξοικονόμηση έτσι στο λειψό νερό και τα ακριβά λιπάσματα, κ.α.

Οι ΓΤΟ ξεχωρίζονται από τους κανονικούς (ατροποποίητους) μόνο με μοριακή εξέταση σε ειδικό εργαστήριο.

Τα οφέλη από τις ΓΤΚ όπως φαίνεται παραπάνω, είναι εντυπωσιακά: για τον αγρότη (υψηλότερες αποδόσεις, αυξημένο εισόδημα, λιγότερα φυτοφάρμακα, καύσιμα, λιπάσματα, ασφάλεια τροφίμων, λιγότερη εργασία,  μικρότερο κόστος),

για τον καταναλωτή (περισσότερη τροφή,  υγιεινή τροφή, πιο θρεπτική, καλύτερη σύσταση, χωρίς υπολείμματα, μείωση της φτώχειας, καθαρό περιβάλλον) και

για το περιβάλλον (μικρότερη επιβάρυνση από φυτοφάρμακα, καυσαέρια,  πιο ασφαλή φυτοφάρμακα, μικρότερη επιβάρυνση – καταστροφή εδαφών, περιορισμός  αποψίλωσης δασών, διάσωση  περιβάλλοντος).

Είναι επικίνδυνες οι ΓΤΚ ; Θεωρητικά ναι, είναι πιθανό σε μερικά χρόνια να παρουσιαστούν κάποια προβλήματα για τη Δημόσια Υγεία και το Περιβάλλον. Κατά την ΕΕ οι ΓΤΟ ενέχουν κινδύνους για τη βιοποικιλότητα, την ασφάλεια των τροφίμων και την υγεία των εργαζομένων.

Για τη Δημόσια Υγεία: Σκόπιμη κακή χρήση της νέας τεχνολογίας για μαζική καταστροφή, επικινδυνότητα  των νέων συστατικών στα τροποποιημένα τρόφιμα, αλλεργικότητα νέων συστατικών στα ΓΤΤ,  απρόβλεπτες συνέπειες από μακροχρόνια χρήση, τυχόν αρνητικές επιδράσεις από την επεξεργασία των  ΓΤΤ,  βλαπτικές αλληλεπιδράσεις με άλλα τρόφιμα της διατροφής.

Οι ΓΤΚ μπορεί να εισβάλουν-κυριαρχήσουν σε οικοσυστήματα με άλλη, εκτός πρωτογενούς παραγωγής, χρήση, αλλά και να επηρεάσουν την καθαρότητα  συμβατικών (κανονικών) καλλιεργειών.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο μηχανισμός με τον οποίο δημιουργούνται οι ΓΤΚ είναι αντίθετος με την Ηθική. Αντίθετος με τη «Μάνα Φύση»

Για το Περιβάλλον: Ίσως ο μεγαλύτερος κίνδυνος για το περιβάλλον να είναι η θεωρητικά πιθανή μετακίνηση ενός γονιδίου (γνωστή ως Γενετική ρύπανση) από ένα ΓΤΟ  σε ένα άλλο φυτό, π.χ. ζιζάνιο, ή έντομο  τα οποία θα είναι ανεξέλεγκτα (σούπερ ζιζάνιο, σούπερ έντομο) στην πρωτογενή παραγωγή.

Ένα άλλος κίνδυνος είναι η μείωσης της βιοποικιλότητας στην περίπτωση των τροποποιημένων καλλιεργειών με αντοχή σε ζιζανιοκτόνα τα οποία με τον ψεκασμό τους θα καταστρέφουν   τα περισσότερα από τα άλλα είδη φυτών.

Έχει εδώ σημασία να επισημανθεί ότι πριν ένας ΓΤΟ παρουσιαστεί στο εμπόριο για χρήση πρέπει να περάσει με επιτυχία μια σειρά από δοκιμές στις οποίες η ασφάλεια για τον άνθρωπό, τους ζωικούς οργανισμούς και το περιβάλλον ελέγχονται πολύ αυστηρά.

Κανονισμοί της ΕΕ παρακολουθούν και ρυθμίζουν ότι αφορά τους ΓΤΟ και τις ΓΤΚ.

Έως τώρα δεν έχουν αναφερθεί βεβαιωμένες περιπτώσεις πρόκλησης σοβαρών προβλημάτων  υγείας, ή επιπτώσεων στο περιβάλλον.

Βέβαιο όμως είναι ότι με την καλλιέργεια των ΓΤΟ έχει αυξηθεί σημαντικά η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων και η ασφάλεια τροφίμων.

Το παρόν των ΓΤΚ είναι η χρήση τους σε 76 χώρες, η καλλιέργεια τους το 2023 σε 206 εκ.  εκτάρια παγκόσμια- 121% αύξηση σε σχέση με το 1996, πρώτη καλλιέργεια τους- σε 27 χώρες, οι περισσότερες στη λατινική Αμερική και κυρίως στις χώρες της Mercosur (Βραζιλία,  Αργεντινή, Παραγουάη). Κύριες ΓΤΚ καλαμπόκι, βαμβάκι, ρύζι  και σόγια.

Το μέλλον των ΓΤΚ φαίνεται να είναι η σταδιακή χρήση και επέκταση της καλλιέργειας τους και σε άλλες χώρες, καθώς και η δημιουργία νέων ΓΤΚ με επιθυμητά οικολογικά χαρακτηριστικά, π.χ. βαμβάκι με αντοχή στην ξηρασία.

Στην ΕΕ επιτρέπετε η καλλιέργεια μόνο τροποποιημένου καλαμποκιού (Ισπανία, Πορτογαλία) και  η   εισαγωγή και χρήση πολλών γενετικά τροποποιημένων προϊόντων όπως π.χ. καλαμπόκι (7 με πολλαπλή αντοχή), σόγιας (3 πολλαπλή, 1 απλή), βαμβακιού (1 πολλαπλή) και ελαιοκράμβης (1 απλή), κ.α.  για ζωοτροφές και τρόφιμα.

Οι υποστηρικτές των ΓΤΟ, αλλά  και κάθε νέας τεχνολογίας, λένε πως η σωστή προσέγγιση είναι  «να συγκρίνεται ο κίνδυνος από την εφαρμογή μιας νέας  τεχνολογίας σε σχέση με τον κίνδυνο μη εφαρμογής της», με άλλα λόγια τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα σε κάθε περίπτωση.

Τα Γενετικά Τροποποιημένα Τρόφιμα, αυτά που πολλοί ονομάζουν «μεταλλαγμένα τρόφιμα»,  τα γνωρίσαμε για πρώτη φορά το 1996, τα συζητήσαμε-αμφισβητήσαμε πολύ για πολλά χρόνια (2000-2010) και τώρα ζούμε και θα ζούμε μαζί τους.