ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΙ ΣΤΟΝ ΙΣΤΟ ΤΗΣ ΟΘΟΝΗΣ
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα στις ΗΠΑ, Οι Αμερικανοί νέοι ηλικίας 11 έως 18 ετών περνούν κατά μέσο όρο 10 ώρες την ημέρα στις οθόνες των κινητών τηλεφώνων, τάβλετς και κομπιούτερς.
Μία προηγούμενη μελέτη που έγινε, δείχνει ότι ο μέσος νέος, κατανάλωνε περισσότερες από 70 ώρες ηλεκτρονικών μέσων την εβδομάδα και περνούσε λιγότερες από 16 ώρες με τους γονείς, λιγότερες από 11 ώρες σε σωματική δραστηριότητα και λίγο πάνω από 5 ώρες κάνοντας εργασίες στο σπίτι.
Από όλα τα ηλεκτρονικά μέσα, είναι τα κινητά τηλέφωνα (smartphones), που απορροφούν για ώρες τους νέους αλλά και τους ενήλικες καθημερινά. Το έτος 2000, υπήρχαν περίπου 500 εκατομμύρια κινητά τηλέφωνα στον κόσμο. Το 2010 υπήρχαν σχεδόν 5 δις. Τώρα υπολογίζεται ότι υπάρχουν 15 δισεκατομμύρια. Από τα 8 δισεκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σήμερα, υπολογίζεται ότι τα 6,6 δισεκατομμύρια χρησιμοποιούν smartphones.
Είτε το παραδεχόμαστε είτε όχι, τα κινητά τηλέφωνα ελέγχουν πλέον την ζωή μας και αποτελούν την νέα πανδημία. Οι νέοι αγγίζουν τα κινητά τηλέφωνά τους κατά μέσο όρο 2.617 φορές κάθε 24 ώρες. Στέλνουν μηνύματα, e-mail, βιντεοκλήσεις, παρακολουθούν βίντεο, ελέγχουν τον καιρό, διαβάζουν ειδήσεις, ψωνίζουν, παίζουν παιχνίδια, κλπ.
Όμως, οι πολλές ώρες καθημερινά στην οθόνη των κινητών έχουν σημαντικές αρνητικές συνέπειες, ειδικά στην ψυχική υγεία. Σύμφωνα με διάφορες μελέτες, για παιδιά και νέους ηλικίας 5-17 ετών, ο υψηλός χρόνος οθόνης συσχετίζεται με προβλήματα συμπεριφοράς, άγχος, κατάθλιψη, μοναξιά, έλλειψη ύπνου και ψυχοκοινωνική υγεία.
Ο χρόνος στην οθόνη βλάπτει συχνά τη λειτουργία του εγκεφάλου καθώς μειώνει τη συγκέντρωση, διδάσκει τη ρηχή σκέψη και αποτρέπει την ωρίμανση. Όταν μπαίνουμε στο διαδίκτυο, μπαίνουμε σε ένα περιβάλλον που προωθεί την πρόχειρη ανάγνωση, τη βιαστική και αποσπασμένη σκέψη και την επιφανειακή μάθηση. Αυτό που χάνουμε είναι η ικανότητά μας για συγκέντρωση, στοχασμό και προβληματισμό.
Με άλλα λόγια, ο χρόνος που αφιερώνουν οι νέοι στις οθόνες των κινητών, παρακωλύει την σωστή πνευματική ανάπτυξη και ωρύμανση, καθώς τα χρόνια μεταξύ 16 και 25 ετών, είναι τα κρίσιμα χρόνια προετοιμασίας πριν ξεκινήσουν τις καριέρες τους. Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, το μυαλό των νέων, είναι ικανό να αποκτήσει ταχύτερα από οποιοδήποτε άλλο στάδιο της ζωής του την προηγμένη γνώση που χρειάζεται πριν ξεκινήσουν την ενήλικη σταδιοδρομία των.
Οι ζημιές που μπορεί να προκαλέσει η υπερβολική χρήση των κινητών έχουν ήδη αναγνωρισθεί από πολλούς επιστήμονες. Ακόμη και ο συν-εφευρέτης του iPhone, Tony Fadell, ομολόγησε δημόσια τους φόβους του λέγοντας, «Ξυπνάω με κρύο ιδρώτα κάθε τόσο σκεπτόμενος τι φέραμε στον κόσμο;» Ανησυχούσε ότι είχε βοηθήσει στη δημιουργία μιας πυρηνικής βόμβας που μπορεί να ανατινάξει τους εγκεφάλους των ανθρώπων και να τους επαναπρογραμματίσει.
Το ερώτημα είναι γιατί οι γονείς επιτρέπουν 70 ώρες οθόνης την εβδομάδα στα παιδιά, όταν είναι ξεκάθαρα τόσο καταστροφικό; Υπάρχουν διάφορες εξηγήσεις. Πολλοί γονείς είναι και αυτοί εθισμένοι στην οθόνη όπως τα παιδιά τους. Αλλοι γονείς επιλέγουν να μην επιβάλλουν πειθαρχία από φόβο ότι τα παιδιά θα επαναστατήσουν, ενώ άλλοι γονείς εργάζονται όλη ημέρα και δεν είναι σπίτι να επιβλέπουν τι κάνουν τα παιδιά.
Ομως η συμμετοχή ή παρέμβαση των γονέων, είναι απαραίτητη στο να βοηθήσουν τα παιδιά να περιορίσουν τον χρόνο στην οθόνες των κινητών, κομπιούτερ και τηλεόρασης. Σε πολλές χώρες, ήδη υπάρχουν συστάσεις από διάφορους οργανισμούς για τρόπους μείωσης της χρήσης της οθόνης για τα παιδιά. Θεωρούν ότι είναι σημαντικό για τους γονείς να θέτουν σταθερά όρια στο χρόνο χρήσης των ηλεκτρονικών μέσων, και να βρουν τρόπους να εξισορροπήσουν τη μέρα των παιδιών με άλλες δραστηριότητες, όπως η σωματική δραστηριότητα και το παιχνίδι για να ενισχύσουν τη σωματική και ψυχική τους υγεία.
Βέβαια, όλοι αναγνωρίζομε ότι δεν είναι ρεαλιστικό να ζητάμε από τα παιδιά να μειώσουν εντελώς τον χρόνο οθόνης, αλλά οι μικρές αλλαγές είναι ο καλύτερος τρόπος δημιουργίας μιας μακροπρόθεσμης αλλαγής συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, ένας καλός εμπειρικός κανόνας για όλους είναι να αποφεύγουν τη χρήση οθονών κατά τη διάρκεια των γευμάτων ή εντός μιας ώρας πριν τον ύπνο.
Η προσκόλληση των νέων στα ηλεκτρονικά μέσα και ιδιαίτερα στα κινητά τηλέφωνα, αποδεικνύεται πλέον να είναι ένα πολύ σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα. Και μέχρι να μπει ένα φρένο ή έλεγχος στον χρόνο που αφιερώνουν στα κινητά τους, τα παιδιά θα συνεχίσουν να είναι αιχμάλωτα στον ιστό της οθόνης. Όμως, οι αρνητικές επιπτώσεις για αυτά και για την κοινωνία θα είναι σοβαρές.
Δρ. Νικόλαος Α. Στεργιούλας
Διεθνής οικονομολόγος. Έχει διατελέσει σύμβουλος σε δημόσιες υπηρεσίες και επιχειρήσεις στις ΗΠΑ και άλλες χώρες. Στο παρελθόν είχε εργασθεί στο Αμερικανικό Κογκρέσο και διετέλεσε ανώτατο στέλεχος του Υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ.
