Πέτρος Χ. Λόλας

Οι περισσότεροι μας πιστεύω έχουν ακούσει, ή διαβάσει τι πρωτοείπε το  1902 Αμερικανίδα συγγραφέας και ιστορικός (AliceEarle). «Το παρελθόν είναι ιστορία, το μέλλον είναι μυστήριο (αόρατον έλεγαν οι αρχαίοι πρόγονοι μας  )  και το παρόν είναι δώρο».

Το παρελθόν δεν σβήνεται, επηρεάζει και διαμορφώνει όχι μόνο το παρόν, αλλά και το μέλλον στις ζωές των ανθρώπων.

Κάποιες εμπειρίες στη ζωή -παρελθόν, λένε πολλοί, πρέπει κάπου να καταγράφονται. Άλλες για να τις διαβάζουν οι παλιοί  που τις έζησαν, να θυμούνται και να αναπολούν, να τις διαβάζουν, ή να τις ακούνε οι νέοι και να μαθαίνουν πως ήταν παλιά.  Πως  και τι έζησαν προηγούμενες γενιές. Πολλές εμπειρίες στη ζωή  έχουν αξία για την Ιστορία.

Τέτοιες και πολλές εμπειρίεςμε κάποια σημασία  και αξία για τις τωρινές γενιές, έζησαν οι περισσότεροι μαθητές στο Γυμνάσιο Γρεβενών, τα παιδιά από τα μακρινά, αλλά και τα κοντινά χωριά,οι μαθητές χωριατόπαιδα, όπως μας έλεγαν τότε.

Ήταν τότε άλλα χρόνια, η δεκαετία του 1950,  χρόνια αλλιώτικα, περίεργα, χρόνια ανέχειας, δύσκολα και στερημένα. Χρόνια  που σημάδεψαν τη ζωή των χωριατόπαιδων και η ζωή τους ως μαθητές σημάδεψαν  και το Γυμνάσιο και τα Γρεβενά.

Σήμερα όλα  έχουν αλλάξειαπό τότε. Σημάδια,  ιστορία, εμπειρίες και αποτύπωμα  στην πόλη αφήνουν οι μαθητές στα τωρινά Γυμνάσια και Λύκεια  τα οποία όμως είναι εντελώς διαφορετικά με το τότε Γυμνάσιο και οι φοιτητές στα 2  Πανεπιστημιακά Τμήματα.

Τότε ήταν αλλιώς. Όλα ήταν αλλιώς. Πολλά μοιάζουν απίστευτα, αλλά έτσι έγιναν.

Ήταν τότε που για να πάμε στο Γυμνάσιο Γρεβενών δώσαμε εισαγωγικές εξετάσεις, τις πρώτες μέρες του Ιουλίου. Πολλοί από μας το 1955. Τρία μαθήματα.  Έκθεση και  Ορθογραφία Γραπτά.  Αριθμητική γραπτά και  προφορικά με τον καθηγητή Μιχαήλ. Από κάποια χρονιά και μετά εξεταζόμενο μάθημα ήταν και η Ιστορία. Το 1964  αυτές  οι εισαγωγικές εξετάσεις θα καταργηθούν.

Εμείς, τα χωριατόπαιδα,  από τα χωριά χωρίς δρόμο χρειάστηκε να περπατήσουμε ώρες, έως και 6-7  ώρες από μακρινά χωριά, για να πάμε στα Γρεβενά να δώσουμε εξετάσεις.Στο σημερινό Α΄ Δημοτικό που τότε ήταν το κτήριο του Γυμνασίου Γρεβενών.Ένα μόνο Γυμνάσιο. Σε Γυμνάσιο και Λύκειο μετονομάστηκε χρόνια αργότερα, το 1976.

Ήταν το λεγόμενο τότε  Οκτατάξιο  Γυμνάσιο, άρχιζε με την Τρίτη (Γ΄) τάξη  και τελείωνε με την 8^η (Η). Ήταν μικτό. Όσοι περάσαμε, γραφτήκαμε το Σεπτέμβριο στην Γ΄ Τάξη. Κάποιοι από εμάς δεν πέρασαν τον Ιούλιο, αλλά το Σεπτέμβριο ύστερα από αναβαθμολόγηση των γραπτών του Ιουλίου. Από το 1956  και για αρκετά χρόνια οι εισαγωγικές εξετάσεις γίνονταν δύο φορές,  αρχές Ιούλιου  και αρχές Σεπτεμβρίου.

Στις πρώτες τάξεις, επειδή είμασταν πολλοί, ακόμα και 130-140 μαθητές,   μας χώριζαν σε τμήματα, συνήθως δυο, από το Α έως το Μ το Α΄ τμήμα,  από το Ν έως το Ω το Β΄ τμήμα. Στην 7^η, ή 8^η  γινόμασταν  ένα τμήμα. Κάθε χρόνο λιγοστεύαμε σε κάθε  επόμενη τάξη γιατί τότε  κάποιοι μέναμε στάσιμοι.

Τότε,κάθε φιλόλογος καθηγητής «έπαιρνε» μια Τάξη και την είχε από την πρώτη (Γ΄ στο  Οκτατάξιο) έως την έκτη ( 8^ηστο  Οκτατάξιο), την αποφοίτηση  μας. Μερικοί καθηγητές φιλόλογοι ήταν οι Μπόζιος, Παππαευθυμίου, Μέρμηγκας. Αριθμητική  Μιχαήλ, Κασιούρας,   Ιορδάνης Παπαδόπουλος. Φυσική και Χημεία  Διαμαντίδου,.  Θρησκευτικά  Ζιώγας και  Παπαδημητρίου,  Ιστορία  Δρίζυς,  Ζηκόπουλος.

Μάθημα τότε ήταν και η Υγιεινή, μας έκανε ο γιατρόςΣπύρος. Γυμνασιάρχης ήταν ο Αθανασιάδης και από το 1959  και μετά ο Αναγνωστόπουλος. Έκανε Μαθηματικά και Κοσμογραφία.

Τότε, για να πάμε στην επόμενη τάξη δίναμε προαγωγικές εξετάσεις. Κάποιοι δεν περνούσαν, έμειναν στάσιμοι και έπρεπε να ξανακάνουν την ίδια τάξη Κάποιοι δεν περνούσαν δυο μαθήματα τον Ιούνιο και ήταν οι λεγόμενοι μετεξεταστέοι. Τα μαθήματα αυτά τα εξετάζονταν αρχές Σεπτέμβρη. Τα περνούσαν πήγαιναν στην επόμενη τάξη. Δεν τα περνούσαν  επαλάμβαναν και αυτοί την ίδια τάξη, όπως οι στάσιμοι.

Σήμερα λέμε «παραπέμπεται σε επαναληπτική εξέταση», ή «επαναλαμβάνεται η φοίτηση», αλλά στην πράξη και με τους βαθμούς που δίνονται κανείς δεν μένει μετεξεταστέος («παραπέμπεται σε επαναληπτική εξέταση», ή  στάσιμος («επαναλαμβάνεται η φοίτηση»).

Κάθε Φλεβάρη δίναμε εξετάσεις για την βαθμολογία του Α΄ Εξαμήνου και τον Ιούνιο προαγωγικές εξετάσεις για να συνεχίσουμε στην επόμενη Τάξη. Θα παίρνουμε με τον Κηδεμόνα μας Έλεγχο βαθμολογίας Α΄ και Β΄ εξαμήνου και για κάθε Δίμηνο με τις απουσίες που τυχόν είχαμε. Τον Ιούνιο κάποιοι θα διαβάζουμε για τις εξετάσεις στο ΄Τσιφταλάκι΄ δίπλα στο ποτάμι κάτω από τις μουριές (τι νόστιμες ήταν οι ΄άτιμες΄), ή στο περιβόλι του Ποντίκα.

Τότε, κάθε μαθητής υποχρεωτικά είχε  και φορούσε το  μαύρο πηλήκιο του. Το 1955  έκανε 35 δραχμές, με τα γράμματα ΓΓ και τον  αριθμό Μητρώου μας πάνω από το γείσο.  Φορούσαμε ότι ρούχα  είχε ο καθένας. Κοστούμι ίσως κανένας από εμάς τα χωριατόπαιδα.  Λίγοι μόνο, όσοι έμεναν οικογενειακά στα Γρεβενά και είχαν κάποια ευμάρεια. Οι ποιο πολύ παπούτσια είχαμε τα λεγόμενα τότε ΄λάστιχα΄ της Αλυσίδας, στη Θεσσαλονίκη, η λαστιχένια μποτάκια για τις πολλές λάσπες που είχαν οι περισσότεροι δρόμοι. Σκαρπίνια φορούσαν πολύ λίγοι συμμαθητές μας. Αργότερα σταμάτησαν τα λάστιχα και φορούσαμε  τα λεγόμενα πάνινα.

Τότε, όταν συναντούσαμε καθηγητή στο δρόμοτον χαιρετούσαμεμεανασήκωμα του πηληκίου λίγο πάνω στο κεφάλι. Ήταν υποχρεωτικό. Αλλιώς ήταν παράπτωμα που επέσυρε τιμωρία, αποβολή μια μέρα το λιγότερο.

Οι μαθήτριες όλες φορούσαν υποχρεωτικά τη λεγόμενη τότε Ποδιά  που ήταν  μπλε με άσπρο γιακά και στα μαλλιά άσπρη κορδέλα.  Πέρασαν αρκετά χρόνια για να καταργηθεί το πηλήκιο για τους μαθητές και η Ποδιά  στις μαθήτριες και οι μαθήτριες ποια να είναι ΄μανεκέν΄.

Εμείς οι μαθητές χωριατόπαιδα έπρεπε να νοικιάζουμε δωμάτιο για να μένουμε. Μόνοι μας , ή δύο σε ένα δωμάτιο για  ποιο οικονομικά. Το ενοίκιο το μήνα 20-50 δραχμές το λιγότερο. Κάποιοι μέναμε στα λεγόμενα καλύβια, ήταν πλίνθινα, με ένα, ή δύο δωμάτια. Είχαν φτιαχτεί λίγα χρόνια πριν,  όταν  μεγάλο μέρος κατοίκων  (οι λεγόμενοι τότε ανταρτόπληκτοι) από τα ορεινά χωριά μετακινήθηκε  υποχρεωτικά στα Γρεβενά.

Τότε, οι μαθητές επιτρέπονταν να είναι «έξω» στην πόλη μέχρι τις 7 το Χειμώνα, μέχρι τις 8 η ώρα την Άνοιξη. Μετά τις ώρες αυτές μόνο με τον κηδεμόνα.  Όποιος κυκλοφορούσε μετά και «πιάνονταν»  την άλλη μέρα καλούνταν να φέρει τον Κηδεμόνα του και έπαιρνε   αποβολή. Θα καταργηθεί στη δεκαετία του 1970.

Τότε, τα Γρεβενά  είχανμόνο ένα  κινηματογράφο, το «Αχίλλειον» αλλά απαγορεύονταν αυστηρά για τους μαθητές. Κατά καιρούς μας πήγαιναν συντεταγμένα και ομαδικά σε έργα που ο Σύλλογος Καθηγητών έκρινε κατάλληλα. Όμως,αρκετοί μαθητές τολμούσαν και διακινδύνευαν να πηγαίνουν κρυφά στο σινεμά.

Οι καθηγητές  με τη σειρά, σε υπηρεσία,  συνήθιζαν να κάνουν αιφνιδιαστικά έφοδο για να συλλάβουν τους μαθητές που παράκουαν την απόλυτη απαγόρευση και φορές για να έχουν απόδειξη έριχναν μελάνι στα ρούχα των μαθητών  ώστε την άλλη μέρα εύκολα να εντοπιστούν για το καθιερωμένο «αποβολή-μείωση διαγωγής και να έρθει ο Κηδεμόνας σου». Ευτυχώς  οι  άνθρωποι του σινεμά (Μητσόπουλοι) φρόντιζαν να ειδοποιούν τους μαθητές   και έτσι «την γλιτώναμε»  Όχι πάντα και όχι όλοι.

Ποιος γονιός τολμούσε τότε να διαμαρτυρηθεί ή να  αξιώσει προσβολή και αποζημίωση για την ανεξίτηλη μελάνι στα μόνα ρούχα που είχαμε τα περισσότερα χωριατόπαιδα; Το πλύσιμο τους για τους περισσότερους Χριστούγεννα και Πάσχα στα Χωριά μας. Άδικα μερικές  μάνες   παιδεύονταν να ¨βγάλουν΄  την ανεξίτηλη μελάνι.. Άδικα περίμεναν την  αλήθεια, η απάντηση  μας  πάντα ήταν «δεν πρόσεχα και έριξα   το μελανοδοχείο.

Με τη μελάνη  τα δικαιολογούσαμε τα ΄ατυχήματα΄,  με τα κιτρινισμένα δάχτυλα από το κάπνισμα  όμως ήταν δύσκολα. Ο καθένας είχε μια δικαιολογία.

Το κάπνισμααπαγορεύονταν αυστηρά για τους μαθητές.Όμως,αρκετοί μαθητές κατά τα διαλλείματα κάπνιζαν κρυφά στις τουαλέτες (ήταν έξω στο προαύλιο) παρά την αυστηρή απαγόρευση και τιμωρία εάν πιάνονταν. Και κάποιοι πιάνονταν.

Μόνο λίγοι,  οι ΄πλούσιοι΄ συμμαθητές αγόραζαν πακέτο,  ΄Άσσος΄, ΄Άρωμα΄, ΄Έθνος΄, ΄Santé΄  Οι περισσότεροι αγοράζαμε χύμα, δύο, τρία, πέντε τσιγάρα. Από  τις  λεγόμενες τότε ΄Κούτες΄ που κυκλοφορούσαν κάποιες Εταιρείες.

Ήταν πολύ αυστηροί οι καθηγητές τότε. Μας χαστούκιζαν πολύ εύκολα, φορές για ασήμαντες αφορμές,για παράδειγμα, γιατί κουνήθηκες στην πρωινή προσευχή.  Γνωστά έμειναν τα ξαφνικά και εύκολα χαστούκια του Μπόζιου και του Μέρμηγκα.Που μας έκαναν να βλέπουμε ΄άστρα΄ και ΄πεταλούδες΄

΄Κυλικείο΄  μας ήταν ο  Θέμης με το τρίκυκλο  του. Στα διαλλείματα αγοράζαμε κάστανα βραστά- μισή δραχμή,  ή σάμαλι το Χειμώνα, τυρόπιτες ή  παγωτό την Άνοιξη. Όχι κάθε μέρα, τα χρήματα για  εμάς τους μαθητές χωριατόπαιδαέλλειπαν, ή ήταν λιγοστά. Μια δραχμή, ή δύο ήταν τότε για μάς ΄περιουσία΄.

Ακόμα και το μπισκοτολούκουμο, αυτήν την  ΄πολυτέλεια΄   της μισής δραχμής, δεν την  είχαμε όσες φορές θέλαμε, και τη θέλαμε πολλές φορές, ήταν ΄λιχουδιά΄ τότε για μας τα χωριατόπαιδα.

Λιγοστά ήταν, ή έλλειπαν εντελώς και τα χρήματα για να μάθουμε-κάνουμε ποδήλατο και/ή μοτοσακό.  Ήταν τότε που άλλοι μαθητές είχαν τις δύο δραχμές να νοικιάζουν ποδήλατο για μια ώρα αν ήθελαν και κάθε μέρα και άλλοι μια φορά στις 15 μέρες. Υπήρχαμε και άλλοι που νοικιάζαμε ένας το ποδήλατο, αλλά κάναμε-μαθαίναμε δύο από μισή ώρα ο καθένας. Τόσο ΄εύποροι΄ είμασταν  κάποιοι από εμάς.

Ήταν τότε που κάποιοι μαθητές δεν είχαν τις 10-15  δραχμές να αγοράσουν πάνινα, όπως τα έλεγαν τότε, παπούτσια  γιατί αυτά που φορούσαν είχαν χαλάσει στην πατούσα αλλά ευτυχώς δεν φαίνονταν εύκολα.

Τρύπιο παντελόνι τότε ήταν μεγάλη ντροπή-απαγορεύονταν κιόλας. Σήμερα είναι μόδα και πανάκριβη μάλιστα.

Το χειμώνατου 1955-1956 που από το πολύ χιόνι αρκετά χωριά είχαν αποκλειστεί οι Θεολόγοι Ζιώγας και Παπαδημητρίου πρότειναν στο Σύλλογο Καθηγητών και ανέλαβαν να δώσουν από ένα φόρτωμα καυσόξυλα σε μαθητές από τα αποκλεισμένα χωριά.Τα πήραμε  ο καθένας από το προαύλιο του Γυμνασίου και τα μεταφέραμε με τα χέρια στα δωμάτια που νοικιάζαμε. Τότε, το Θεολόγος σήμαινε  όχι μόνο μάθημα  Θρησκευτικά, αλλά   και φροντίδα-συμπαράσταση σε μαθητές με  ανάγκες. Το μεσημεριανό συσσίτιο  που φρόντισαν μια χρονιά ήταν  μια  άλλη ανεκτίμητη προσφορά  τους στους μαθητές χωριατόπαιδα.

Εκείνο το χειμώνα στις11 Φλεβάρη του 1956, με τα πολλά χιόνια, περίοδος εξετάσεων Α΄ εξαμήνου έπεσε το Τολ, μέρα Σάββατο την ώρα του μεσημεριανού συσσιτίου,  σκοτώθηκαν τρεις μαθητές και τραυματίστηκαν μερικοί, ένας από τότε σε καροτσάκι.

Ήταν  τα χρόνια της στέρησης, της ανέχειας, της φτώχειας. Τα χρόνια της δύσκολης επικοινωνίας της οικογένειας  με τα παιδιά τους  μαθητές χωριατόπαιδα.Γίνονταν από τον θάλαμο του  τότε ΟΤΕπου στεγάζονταν στον1^οόροφο της τότε  μονοκατοικίας Σιώζου. Από οικονομικούς λόγους η   επικοινωνία γίνονταν μόνο σε περίπτωση ανάγκης, ήταν ακριβό το τηλεφώνημα και εφόσον το χωριό   μας είχε τηλέφωνο. Αλλιώς, τα ΄λέγαμε΄ στις γιορτές, ή  με συγχωριανό που κατέβαινε στα Γρεβενά στο Παζάρι που τότε γίνονταν το Σάββατο.

Αν τύχαινε να αρρωστήσουμε, δηλαδή κάνας επίμονος βήχας από το κρύο, και το μάθαιναν οι γονείς, μας έστελναν με συγχωριανό κάνα  20σαρι, να πάμε στο γιατρό, να τον πληρώσουμε, να πάρουμε τα φάρμακα που μας έγραφε και  με τα υπόλοιπα να  ψωνίσουμε ότι χρειαζόμασταν.  Τόση αξία είχαν τότε οι 20 δραχμές. Τι ψωνίζαμε ; Τις πολύτιμές ελιές, το χαλβά, τη θρυψίνη, το τυρί όσοι δεν είχαν  οι γονείς  τους πίσω στο χωριό.

Κάποιοι είχαν ΄αδυναμία΄ στην καπνιστή ρέγκα. Την ΄μαγείρευαν΄ στη φλόγα από ένα φύλλο εφημερίδας.

Τα έγραφε ο μπακάλης στο  λεγόμενο τεφτέρι (μπλοκάκι) για να το πληρώσουν οι γονείς όταν θα έρχονταν από το χωριό, φορές και μετά  από 2-3 μήνες.

Πολλοί από μας δεν γεύτηκαν μόνο τη φτώχεια, την βίωσαν στο ΄πετσί΄ τους κιόλας.

Όμως, πολλοί σήμερα  λένε ότι αυτή ήταν η κινητήρια δύναμη μας να  προκόψουμε στη ζωή.

Υπήρχαν  όμως, και  χωριατόπαιδα «πλουσιόπαιδα» , πολύ λίγα,   που είχαν τη δυνατότητα να έχουν «τεφτέρι» στο εστιατόριο του  Πίτα,  του Καραγιάννη, το Μακεδονικό,ή του Βρέντζιου.Τι τρώγαμε ; Τα ποιο  ΄ακριβά΄, φασολάδα  που έκανε 2,5 δραχμές,ή ζωμό κρέατος με 2 δραχμές και μία δραχμή δύο φέτες ψωμί. Μόνο το μεσημέρι και όχι κάθε μέρα.

Δεν ήταν όμως μόνο το φαγητό και το πλύσιμο, ήταν και το κρύο. Που να  βρεθούν, ή να περισσέψουν χρήματα για ξύλα. Δεν υπήρχαν για φαγητό, θα τα χαράμιζαν για ξύλα! Το πριονίδι και ιδίως το ψιλό από την «κορδέλα» του Μάνθου είχε λύσει κάπως το πρόβλημα σε κάποιους μας.  Είχαμε ΄ανακαλύψει΄ ορισμένο τρόπο να γεμίζουμε τη σόμπα και το πριονίδι καίγονταν αργά και είχαμε ζέστη πολλές ώρες.

Η ΄Γκαζιέρα΄ ήταν η ΄κουζίνα΄ για τους περισσότερους μαθητές χωριατόπαιδα όπου ΄μαγείρευαν΄ τον τραχανά, συνήθως το βράδυ, καμιά φορά και το πρωί.

Εμείς, οι μαθητές χωριατόπαιδα  στο Γυμνάσιο Γρεβενών  έπρεπε να περπατήσουμεέως και 6 -7 ώρες, μόνα, ή μαζί και με άλλα παιδιά,  όχι μόνο για τις εισαγωγικές εξετάσεις, αλλά κάθε χρόνο  το Σεπτέμβρη όταν άρχιζαν τα μαθήματα και τα Χριστούγεννα και   το  Πάσχαόταν ήταν οι λεγόμενες και σήμερα διακοπές για τις γιορτές αυτές.  Περπατήσαμε πολύ εμείς τότε. Χαλάσαμε πολλά ζευγάρια «πάνινα» Τρυπήσαμε πολλές φορές τα λαστιχένια μποτάκια. Άμα παίζεις  κιόλας μπάλα με τενεκεδάκια σίγουρα. Θα τα κολλάμε με μισή, ή μια δραχμή στον Ανδρέα.

Δεν ήταν όμως μόνο οι πολλές  ώρες που έπρεπε να περπατήσουμε, το χειρότερο για τα παιδιά μαθητές από τα χωριά βόρεια των Γρεβενών ήταν οι λάσπες  στο δρόμο έξω από τα Γρεβενά,  γύρω στα 500 μέτρα πριν και μετά από την πηγή Κρυονέρι  πριν  το χωριό Έλατος, από το Φθινόπωρο που άρχιζαν οι βροχές ως την Άνοιξη.

Φορές, μπορεί να βούλιαζε το πόδι σου   σχεδόν ως το γόνατο Δεν ήταν και εύκολο να «διαλέξεις» που να πατάς για να μην χάσεις και τα λάστιχα ή στην καλύτερη περίπτωση τα λαστιχένια  μποτάκια που φορούσες. Τα παιδιά  «εύχονταν» να είχε παγωνιά γιατί τότε οι λάσπες ήταν και αυτές παγωμένες και έτσι τα παιδιά μπορούσαν να περπατήσουν χωρίς να βουλιάζουν στις λάσπες

Οι διακοπές για τα Χριστούγεννα τελείωναν στη γιορτή των Θεοφανίων. Εκείνη την μέρα οι μαθητές χωριατόπαιδα περπατούσαν πάλι για να γυρίσουν στα Γρεβενά  και την άλλη μέρα να πάνε στα μαθήματα.

Μερικές χρονιές τα παιδιά ήταν άτυχα. Και η φύση φορές ήταν εναντίον τους με το χιόνι να είναι ακόμα και μισό μέτρο τη μέρα που έπρεπε να γυρίσουν στο Γυμνάσιο.  Πως να περπατήσουν για ώρες σε μισό μέτρο χιόνι παιδιά 12-16 χρονών! Λύση ήταν  ο ένας, ή οι δύο γονείς που προηγούνταν των παιδιών και άνοιγαν δρόμο στο χιόνι, τον «κουπό»  όπως τον έλεγαν. Και καλά στην κατηφόρα, ή στην ισιάδα ήταν σχετικά εύκολο, στις ανηφόρες και δεν ήταν λίγες, το χιόνι  έφτανε σχεδόν ως τη μέση. Δεν ήταν μόνο το πολύ χιόνι που  μας κούραζε πολύ,   ο καθένας είχαμε στον ώμο   και έναν τορβά  με αρκετό βάρος, το φαγητό για μια εβδομάδα-ένα καρβέλι ψωμί, τυρί και μερικοί τυχεροί και πίτα.

Ήταν όμως, και κάποιοι μαθητές χωριατόπαιδα τυχεροί, από τα Βέντζια. Προς τις τελευταίες τάξεις τρακτέρ τους έβαζε στην καρότσα μέχρι την Κνίδη και από εκεί  περπατούσαν ως τα Γρεβενά κερδίζοντας χρόνο και κούραση.

Σήμερα, είναι το λεωφορείο, ή και τα Ταξί. Αυτή και αν  είναι Τύχη !

Τότε,ήταν καθιερωμένη η Ημερήσια εκδρομή. Την κάναμε στα ισιώματα κοντά στο Μεσόλακο, όλοι, καθηγητές και μαθητές,βαδίζοντας έως εκεί. Είμασταν καλά ΄οργανωμένοι΄.  Φορές ψήναμε κατσίκι, ή αρνί και φυσικά κοκορέτσι. Τότε είχαμε την ευκαιρία και ξεφεύγαμε, κάναμε ΄ σπατάλες΄.  Γιατί συνέβαλαν όλοι οι μαθητές της Τάξης.

Καθιερωμένη εκδρομή ήταν όχι μόνο η Ημερήσια, αλλά και η 7ήμερη  στην 8^η . Τότε σχεδόν όλες οι τάξεις πήγαιναν στους αρχαιολογικούς χώρους (Ακρόπολη, Λουτράκι, Ακροκόρινθος,Ναύπλιο, Δελφοί, Μυκήνες, Ολυμπία), Δεν μέναμε σε Ξενοδοχείο, όπως τώρα,  αλλά στα Γυμνάσια και κοιμόμασταν τα αγόρια στα θρανία, ή στην Έδρα, ενώ τα κορίτσια και οι Καθηγητές σε ράντσα. Τα λεωφορεία ήταν μικρά και δεν χωρούσαν -«σήκωναν» ράντσα για όλους. Και στην εκδρομή ο σινεμάς απαγορεύονταν αυστηρά. Όπως και η έξοδος στην Πόλη το βράδυ. Οι συνοδοί καθηγητές συχνά έκαναν έλεγχο  στις αίθουσες για να βεβαιωθούν ότιδεν το ΄σκάγαμε΄.  Όμως, όπως πάντα, έτσι  και τότε κάποιοι μετά το σιωπητήριο βγαίναμε «σκαστοί»

Τότε,Facebookήταντο«Λεύκωμα». πουέκαναν κάποιες συμμαθήτριες.  Όλα είχαν  «τι είναι το σεξαπίλ», «τι είναι έρως» Να μια απάντηση  «λουλούδι που άμα το μυρίσεις ποτέ δεν το χορταίνεις»,  «τι είναι φλερτ» Να μια απάντηση «χαριεντισμός, κωμωδία, γελοιογραφία, παρωδία της αγάπης» Όλοι μέσα μας «παρακαλούσαμε» να μας ζητήσει κάποια συμμαθήτρια να γράψουμε στο Λεύκωμα της. Κρυφοί πόθοι τότε, αστεία συμπεριφορά  θα πει κάποιος σήμερα.

Τότε,υπήρχαν πλατωνικοί έρωτες, άλλοι κρυφοί και άλλοι γνωστοί, άλλοι με ανταπόκριση και  κάποιοι χωρίς.

Συχνά, τα βράδια  κάναμε  καντάδες στους πλατωνικούς μας έρωτες. Κοντά στο σπίτι τους ή πέρα από το ποτάμι στο δρόμο για την Καλαμπάκα. Εκεί δεν μας άκουγαν βέβαια, αλλά εμείς  μέσα μας νιώθαμε καλά, ότι τραγουδούσαμε  για  τον ΄έρωτα΄ μας.

Τότε, όταν δεν πηγαίναμε μια μέρα σχολείολέγαμε «κάνω παραλία» και τις ποιο πολλές φορές «την βγάζαμε» στο Καστράκι. Σήμερα το λένε «κοπάνα» και  «σκασιαρχείο»

Οι  βαθμού 17, 18 και 19, 20 τότε ήταν άγνωστοι και  σπάνιοι.   Ακόμα και οι σημαιοφόροι είχαν λιγοστά 17αρια, άντε και ένα 18. Ευτυχώς ήταν η Γυμναστική και τα Θρησκευτικά για να δούμε εμείς οι πολλοί κάνα 17 ή 18.

 Τότε,όποιος είχες μέση βαθμολογία γύρω στο 15 ήταν πολύ καλός μαθητής. Και περνούσε στο Πανεπιστήμιο, Πολυτεχνείο, Σχολή Ικάρων, Ευέλπιδων. Πολλοί από μας και χωρίς μια μέρα φροντιστήριο. Ύστερα ήρθαν τα χρόνια που όλοι σχεδόν παίρνουν 18, 19, 20 και κανένας δεν μένει στάσιμος. Σήμερα περνούν στα Πανεπιστήμια ακόμα και με βαθμό 3, 4 και 5.

Τότε,  κάθε μέρα οι μαθητές ακούγαμε τον εφημεριδοπώλη, τον Ανδρέα, να διαλαλεί  «εφημερίδες, εφημερίδες, Μακεδονία… όλα τα νέα, εδώ όλες οι εφημερίδες» αλλά εμείς δεν «ξέραμε από εφημερίδες» πολιτικά, κομματικά  και συνδικαλιστικά, δεκαπενταμελή, κινητά, Η/Υ, tablet, κ.α.  όπως σήμερα.

Ξέραμε και διαβάζαμε φανερά Κλασσικά Εικονογραφημένα, Διάπλαση των Παίδων,  Ζωή του Παιδιού, Ερυθρός Σταυρόςπου είχαν την έγκριση του Γυμνασίου.

Κρυφά, στα δωμάτια  που νοικιάζαμε, ή στις αλάνες  διαβάζαμε τα απαγορευμένα από το Γυμνάσιο, αλλά και από τους γονείς μας ΟΜικρός Ήρως. Οι περισσότεροιήμασταν ΄ξετρελαμένοι΄  μετα  απίστευτα κατορθώματα  του Γιώργου Θαλάσση, της Κατερίνας και του Σπίθα εναντίον των κατακτητών.Εμείς που δεν είχαμε τις 2 δραχμές για ένα  τεύχος παρακαλούσαμε τους ΄πλούσιους΄ συμμαθητές μας να μας το δανείζουν για διάβασμα, ή βρισκόμασταν  τρεις-τέσσερις  και το αγοράζαμε μαζί.

Χρόνια αργότερα ο Κηλαηδόνης (μεγάλωσε και αυτός με το Μικρός Ήρως)  θα γράψει  και θα τραγουδήσει θυμίζοντας μας αλησμόνητες μνήμες και  τις συγκινήσεις μας κάθε που το διαβάζαμε«….Πού είσαι τώρα και σ΄ έχω χάσει/ μικρέ μου ήρωα Γιώργο Θαλάσση….»

Οι  Γυμναστικές επιδείξεις ήταν καθιερωμένες  κάθε χρόνο, στο τότε και σημερινό Γήπεδο. Πάντα υπήρχε ένας άτυπος ανταγωνισμός μεταξύ 7^ης και 8^ης για το ποιος θα κερδίσει τα περισσότερα αγωνίσματα.

Τότε, κάθε χρόνο η 8^ημε ευθύνη του Καθηγητή της έδινε θεατρική παράσταση, μια τραγωδία. Ύστερα καθιερώθηκε να δίνει μια παράσταση και η 7^η , συνήθως για κάποιο ήρωα του 21. Μια χρονιά παίχθηκε ο Παπαφλέσσας.

Σήμερα είναι επίτευγμα του Γυμνασίου – Λυκείου που δημιούργησε την θεατρική  ομάδα  ΄Εξ αμάξης΄ η οποία κάθε χρόνο δίνει παραστάσεις και έχει αναγνωρισθεί στο πανελλήνιο για την ποιότητα των παραστάσεων, κυρίως στο αρχαίο δράμα.

Τότε,γιατην Ημέρα της Αποταμίευσης γράφαμε σε πανελλήνιο μαθητικό διαγωνισμό Έκθεση με βραβείο ένα μεταλλικό κουμπαρά. Μαθητές χωριατόπαιδα στο Γυμνάσιο Γρεβενών βραβεύτηκαν.

Το 1959, την Άνοιξη, όλοι οι μαθητές παραταχθήκαμε στο δρόμο πάνω από τον Αχίλλη για να υποδεχτούμε με χειροκροτήματα και κουνώντας σημαίες και μαντήλια τουςτότε Βασιλιά  Παύλο, την Βασίλισσα  και τον διάδοχο Κωνσταντίνο που επισκέφτηκαν τα Γρεβενά.

Ήταν  τότε τα χρόνια της στέρησης,  της ανέχειας και της  πειθαρχίας για τους μαθητές,  της αυστηρότητας και πολλών δικαιοδοσιών, ακόμα φορές και αυθαιρεσιών  των καθηγητών .

Όμως, οι περισσότεροι μας βλέποντας τώρα πίσω εκείνα τα χρόνια αναρωτιόμαστε «πως αντέξαμε τέτοια χρόνια τα οποία δεν έσβησαν ποτέ από τη μνήμη όσων τα ζήσαμε».  Όμως, ομολογούμε ότι και με εκείνες  τις  συνθήκες μάθαμε, πραγματικά, γράμματα. Δεν είναι υπερβολή ότι όσοι δώσαμε  εξετάσεις στο πανεπιστήμιο  και Ακαδημία περάσαμε σχεδόν όλοι. Αξίζει να επισημανθεί ότι πολλοί πέρασαν σε πολύ ΄δύσκολες΄ τότε Σχολές, Πολυτεχνείο,Ευέλπιδων. Μαθηματικό, Φυσικό, Οδοντιατρική.

Ήταν τότε άλλα χρόνια, άλλοι καθηγητές, άλλοι μαθητές, άλλες σχέσεις καθηγητή-μαθητή, γονιών-καθηγητών, άλλες  νοοτροπίες, άλλες  αξίες, άλλες προτεραιότητες, χρόνια  περίεργα και στερημένα, αλλά όχι λησμονημένα. Χρόνια  που σημάδεψαν τη ζωή του καθένα μας ως μαθητή, το Γυμνάσιο  και τα Γρεβενά.