Πέτρος Χ. Λόλας  

Τι να πρωτογράψει,  τι να πρωτοθυμηθεί κανείς!Είναι τόσα πολλά. Και τα περισσότερα τόσο ευρηματικά, τόσο επιτυχημένα, τόσο επίκαιρα για τότε και μερικά και σήμερα, ευφάνταστα και περιγραφικά. Τότε και τώρα, τόσα χρόνια μετά, κανείς θαυμάζει την επινόηση τους, το συνταίριασμα των λέξεων.

Δεν ξέρω αν έτσι μου φαίνεται, ή έτσι είναι. Τότε ακούστηκαν τα ποιο ιστορικά, τα ποιο εμβληματικά πολιτικά προεκλογικά συνθήματα. Τώρα υπάρχει ΄φτώχεια΄ σε συνθήματα, αλλάξανε τα δεδομένα, ήρθαν τα ΄σποτς΄

Μερικά συνθήματα άφησαν εποχή  «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ,  το ίδιο Συνδικάτο»

Άλλα έγραψαν ιστορία, ανεβάζοντας, ή κατεβάζοντας κυβερνήσεις, «Αλλαγή»,  «Κάτω οι κλέφτες του ΠΑΣΟΚ» «Η Ελπίδα έρχεται»

Κάποια, τα φορέσαμε κιόλας , έγιναν τύπωμα σε μπλουζάκια«Μαζί τα φάγαμε»

Μερικά συζητήθηκαν πολύ, «Καραμανλής, ή τανκς» ήταν ένα.

Ορισμένα έγιναν διάσημα, «Τσοβόλα δώστα όλα», πάρα πολλά ξεχάστηκαν με το που εκστομίστηκαν« Δεν θέλουμε άλλα ΘΑ».

Πολύ έξυπνα και πολύ επιτυχημένα-επίκαιρα τότε, ζητούμενο σήμερα από πολλούς μας «Υπάρχει καλύτερη Ελλάδα και τη θέλουμε», «Όλοι αξίζουμε ένα καλύτερο αύριο»της ΝΔ  «Ενώνουμε τους Έλληνες, αλλάζουμε την Ελλάδα» και το «σεισμός, σεισμός, εκσυγχρονισμός», του ΠΑΣΟΚ. Το τελευταίο το φώναξαν και οι της ΝΔ  σε παραλλαγή «Σεισμός, σεισμός, έρχεται ο ψηλός»

Λίγα ήταν απρεπή και άκοσμα, έως υβριστικά το 1989 και το  1993 «Αέρα, αέρα, να φύγει η χολέρα», «ΕΑΣ, ΕΑΣ, να φύγει ο κερατάς» (το είπαν πρώτοι το 1992 οι απολυμένοι στις Αστικές Συγκοινωνίες)  κ.α.

Ύστερα πέρασαν και άλλαξαν τα χρόνια, άλλαξαν και τα πολιτικά πρόσωπα με τις πολιτικές τους, αλλά τα συνθήματα δεν έπαψαν να αποτελούν αναπόσπαστη τακτική  σε κάθε  εκλογική αναμέτρηση μέχρι σήμερα.

Όλες οι πολιτικές συγκεντρώσεις ήταν ο  τόπος  και ο χρόνος όπου «γεννιούνταν» τα ποιο  ευρηματικά, έξυπνα, σοβαρά,  επίκαιρα, με φαντασία, πετυχημένα, περιγραφικά, ειρωνικά  συνθήματα. Εκεί και τότε,από το πάθος και τον παλμό του πλήθους και ιδιαίτερα της νεολαίας δημιουργήθηκαν αξέχαστα και αξεπέραστα – ανεπανάληπτα  πολιτικά συνθήματα έως σήμερα.

Εκεί και τότε, δημιουργήθηκαν και συνθήματα απαξιωτικά,  επιθετικά, κακόγουστα, απρεπή, υβριστικά, ντροπιαστικά για τους πολιτικούς-πολιτική.

Τα συνθήματα, τα ποιο πολλά  ΄έβγαιναν΄ στην Πλατεία από το αθώο πλήθος πάνω στον ενθουσιασμό και θαυμασμό για τον αρχηγό, αλλά  και από τον ίδιο τον  αρχηγό στην εξέδρα στη διάρκεια της ομιλίας του.

Είναι ενδιαφέρον να τονιστεί εδώ ο μεγάλος ανταγωνισμός στα επιτελεία κάθε Κόμματος για το ποιο θα συλλάβει και θα επινοήσει τα ποιο επιδραστικά συνθήματα κατά τις εκλογικές ομιλίες των αρχηγών,  προσβλέποντας στον επηρεασμό της ψήφου.

Ανταγωνισμός υπήρχε και συνεχίζει και για το ποιο επιτελείο θα επινοήσει τις επιδραστικές  αφίσες, τηλεοπτικά σποτ, που ευκολότερα θα ΄παρασύρουν΄ τον ψηφοφόρο.

Ασφαλώς, υπήρξαν και συνθήματα που σχηματίστηκαν και φωνάχτηκαν χωρίς να είναι γνωστά και να έχουν εγκριθεί από τα κομματικά επιτελεία.

Όπως φυσιολογικά αναρωτιέται κανείς, δεν έλειψαν φορές που ακούστηκαν και ακραία, απρεπή, αγενή  συνθήματα «Θέλουμε πρωθυπουργό που να μπορεί να πει το ρο»η μια πλευρά και «Αυτός είναι αρχηγός και όχι ο μεθύστακας ο Αμερικανός» η άλλη.

Ντροπιαστικό για την πολιτική κουλτούρα τότε και το Κόμμα που το φώναζε στις εκλογές το 1985  ήταν το σύνθημα «Στις δύο  του Ιούνη,  πεθαίνει το γουρούνι» Ευτυχώς το θυμούνται ελάχιστοι, αν το θυμούνται. Το πρωτοφώναξαν φοιτητές το 1974 αμέσως με την πτώση της Χούντας.

Ντροπιαστικό  και μεγάλη αγνωμοσύνη ήταν και το σύνθημα από τον Συναγερμό στις εκλογές του 1952 «Κάτω ο μαύρος γάτος» που λέγονταν για τον  Πλαστήρα,  το  «Μαύρο καβαλάρη»,  όπως τον έλεγαν οι οπαδοί του,  αλλά αργότερα και η Ιστορία.

Ευσεβής πόθος και  προσδοκία έκφραζε το σύνθημα «Τίποτα, τίποτα δεν μας σταματά, τώρα μπροστά με την Αριστερά» που το 2015 έγινε «Πρώτη φορά Αριστερά» και μάλιστα έγινε και «μπροστά»  και «πρώτη»καιΚυβέρνηση.

Το 1981 όμως αυτό φάνταζε αδύνατο  και το έλεγε και το σύνθημα «Μπολσεβίκοι και ΠΑΣΟΚ δεν μας θέλουν στην ΕΟΚ» Ο Λαός όμως, θέλησε το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Παραπλήσιο ήταν και το «ΚΚΕ και ΠΑΣΟΚ είσαστε στο ίδιο μπλοκ»

Και με αυτό το σκεπτικό πολλοί έλεγαν και πίστευαν και διέδιδαν προεκλογικά το 1981 «Το ΠΑΣΟΚ θα μας (σας) πάρει τα σπίτια»

Πολύ ευχάριστη πολιτική έκπληξη τότε αποτέλεσεο Γ. Ράλλης,  ένας πολιτικός ευγενής, με ήθος,  με μέτρο και σεβασμό του    πολιτικού του αντιπάλου με το ιστορικό ποια «Δεν θέλω ΄ου΄»που ζητούσε από τους οπαδούς του να μην  λένε «ουουου» κάθε φορά που αυτός αναφέρονταν στο ΠΑΣΟΚ και τον αρχηγό του.

Ένα έξυπνο, θυμικό  και ευχάριστο σύνθημα«Μήπως είσαι ΚΟΔΗΣΟ και δεν το ξέρεις (ή,  γνωρίζεις) ;»΄γεννήθηκε΄ το 1979 και ακούστηκε στις εκλογές το 1981. Κυρίαρχο σύνθημα  του ΚΟΔΗΣΟ που έμεινε για να μας  θυμίζεισήμερα το Κόμμα  αυτό.

Είναι προφανές ότι τα συνθήματα προσιδίαζαν με τις πολιτικές ιδέες του Κόμματος που έκανε τη συγκέντρωση και γενικά την εκδήλωση. Ακούγοντας ένα  σύνθημα  κανείς   καταλαβαίνει  τον πολιτικό χώρο στον οποίο ανήκει.

Πολλά από τα συνθήματα ήταν τόσο επιδραστικά που εντυπωσίαζαν τους πολιτικούς στη εξέδρα, αυτοί διέκοπταν την  ομιλία τους και επαναλάμβαναν και οι ίδιοι το σύνθημα, ή άφηναν το πλήθος του λαού κάτω να το φωνάζει. Σε περιπτώσεις ρωτούσαν το πλήθος που παραληρούσε κάτω στην Πλατεία.«Η Χώρα θα πάει μπροστά, ή θα κάνει βήματα πίσω», η απάντηση «Ψηλέ προχώρα, σε θέλει όλη η Χώρα», «Που είναι η Δεξιά» και η απάντηση «Στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας»

Πολλά από τα συνθήματα  που πρωτοακούγονταν σε προεκλογικές  πολιτικές  ομιλίες  λέγονταν μετά και σε διάφορες άλλες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα σε συλλαλητήρια, πορείες, Συνέδρια των Κομμάτων, κλαδικές διαμαρτυρίες, κ.α

«Λαέ, αυτή η Δραχμή είναι δική σου» Προεκλογικά  το 1961,  της τότε ΕΡΕ κατά του Γέρου της Δημοκρατίας,  αρχηγού της τότε Ενώσεως Κέντρου.

«Εμπρός Ανδρέα για μια Ελλάδα νέα»«Εδώ και τώρα άλλαξε τα όλα»

«Τσοβόλα δώστα όλα» Κάποιοι λένε ότι δεν ειπώθηκε ποτέ. Ή όχι έτσι ακριβώς.

«Ενωμένος ο Λαός, ο ψηλός πρωθυπουργός»«Ψηλέ προχώρα, τώρα ήρθε η ώρα»

«Ο Λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά», το 1985 στη Θεσσαλονίκη «Ο Λαός απαντά, όχι ποια Δεξιά» Πολιτικά συνθήματα  από το 1980 έως και σήμερα.

Οι αντίπαλοι είχαν και αυτοί  τα ανάλογα συνθήματα τους«Λαέ, αγωνίσου, για την απαλλαγή σου»,  «Θέλουμε αλήθεια και όχι παραμύθια»

«ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο»  Πολιτικό σύνθημα το 1980 και μετά που συχνά επαναλάμβανε ο Ανδρέας όταν το έλεγε το πλήθος στις ομιλίες του.

«Το ΠΑΣΟΚ είναι εδώ, ενωμένο, δυνατό»΄Αθάνατο΄ σύνθημα, μέχρι σήμερα.

«Εδώ και τώρα Ανδρέα πες τα όλα»  Το 1989.

«Το ποτάμι δεν γυρίζει  πίσω»

«Τη λευτεριά τη φέρνει ο Σοσιαλισμός» «Κάτω ο νέος φασισμός»Το 1974 ΠΑΣΟΚ

«Καρ-δίτσα,  Καρ-δίτσα» Ο  Έβερτ στην Καρδίτσα στην προεκλογική ομιλία του εκεί

«Καλύτερα παπάκι, παρά το Μητσοτάκη» σύνθημα του  ΠΑΣΟΚ ως αντιπερισπασμό   για την Αφίσα  της ΝΔ «Επιτέλους αυτοκίνητο χωρίς εισφορά και δασμούς στον δρόμο για την ευημερία του λαού»

«Νέα Δημοκρατία, Ειρήνη, Τάξη, Ευημερία»

«Σβήνει, σβήνει ο Ήλιος του ΠΑΣΟΚ»Ευσεβής πόθος.  Από το 1974 δεν έσβησε ακόμα, αν και φαίνεται να ΄έχασε τη μεγάλη λάμψη΄ του, αχνοφέγγει τώρα.

«Αλλαγή, Αλλαγή, Αλλαγή»Το σύνθημα που πέρασε στη συνείδηση ενός μεγάλου μέρους του Λαού το 1981 και έφερε την  αλλαγή με νέα Κυβέρνηση  ΠΑΣΟΚ.

Την ΄αλλαγή΄ την έβαλε σε σύνθημα και το ΚΚΕ  «Αλλαγή δεν γίνεται χωρίς το ΚΚΕ» και το 1996  «Αντεπίθεση Λαέ, ισχυρό ΚΚΕ»Την ίδια εποχή ο ΣΥΝ΄στοχεύει΄  στο συναίσθημα του πολίτη και ρίχνει το σύνθημα  «Κοιτάξτε μας στα μάτια και ψηφίστε» και το ΚΚΕ με τον Φλωράκη «Όσο ποιο αριστερά, τόσο ποιο καλά»

Άλλα συνθήματαήταν «Λαέ προχώρα, πέρασε η μπόρα», «Ο Λαός θέλει, το ΠΑΣΟΚ μπορεί», «Το ΠΑΣΟΚ στην Κυβέρνηση, ο Λαός στην Εξουσία» «Ραντεβού με την Ιστορία» Όλα λαοπλάνα, δημαγωγικά.   Ο  ποιο πολύς Λαός τα πίστεψε και το ΠΑΣΟΚ θριάμβευσε. Το τρίτο και  τέταρτο σύνθημα  έγιναν και αφίσες.

Εδώ, αξίζει να θυμηθεί κανείς την ευρηματική με μια μεγάλη αλήθεια αφίσα του ΚΚΕ «Μπροστά ! Όχι πίσω ! Ούτε σημειωτόν….» το 1981.

Αφίσα πετυχημένη, θρυλική  ήταν και το σύνθημα «Αν το δηλώσεις μπορείς να το σώσεις», κρατικής διαφήμισης για το νόμο Τρίτση, φιλοδοξώντας  να τελειώσει  την παράνομη δόμηση και τα αυθαίρετα. Στην Ελλάδααυτά δεν τελειώνουν ποτέ.

«Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες» Ακούστηκε όχι μόνο στις προεκλογικές συγκεντρώσεις από τον Ανδρέα,  αλλά και σε εντυπωσιακή  τηλεοπτική συνέντευξη του  σε κανάλι στην Αμερική, λίγο μετά τις εκλογές του 1981.

Τέσσερα χρόνια αργότερα θα ακουστούν τα συνθήματα «Ο αγώνας τώρα δικαιώνεται», «Μαζί σου Ανδρέα, για μια Ελλάδα νέα» από τους ΄πράσινους΄Η απάντηση Ανδρέα «Μαζί θα προχωρήσουμε Περήφανα νιάτα, Τιμημένα γηρατειά»

Οι ΄γαλάζιοι΄  θα έχουν ως απάντηση τα δικά τους συνθήματα «Κάτω η χούντα του ΠΑΣΟΚ», «Ψηλέ προχώρα, σε θέλει όλη η Χώρα», «Νάτος, νάτος ο Πρωθυπουργός», «Απόψε πεθαίνει το ΠΑΣΟΚ»

Ακουγόταν όμως και το «Απόψε πεθαίνει η Δεξιά» με την απάντηση από την εξέδρα «Απόψε η Δεξιά μπαίνει   στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας»

Πέρασαν άλλα τέσσερα χρόνια, ήρθε το 1989  και το ποιο επιδραστικό σύνθημα έγινε το «Απόψε τελειώνει (πεθαίνει) το ΠΑΑΟΚ»και το«Κάτω οι κλέφτες του ΠΑΣΟΚ» «Συχνά ακούγονταν  «Μητσοτάκη μπες μπροστά, η Ελλάδα στο ζητά»«Η Ελλάδα δεν πάει πίσω»

Αν το 81 συνδέθηκε με το σύνθημα «Αλλαγή» το 89 (το ΄βρόμικο΄ όπως το χαρακτήρισαν αργότερα) συνδέθηκε με το «Κάτω οι κλέφτες του ΠΑΣΟΚ»καιπερισσότερο με το«Κάθαρση», όλης σχεδόν της Αντιπολίτευσης. Η οποία σχημάτισε μετά μεταβατική Κυβέρνηση και έστειλε το τέως Πρωθυπουργό (Α. Παπανδρέου) στο Ειδικό Δικαστήριο.Μοναδική περίπτωση στην Ελληνική  πολιτική ιστορία.

Παραπομπή έγινε και για άλλους Πρωθυπουργούς, αλλά η Βουλή τις ανέστειλε. Ο δικτάτορας  Πάγκαλος το  1930  στάλθηκε   σε δίκη με  το νόμο περί ευθύνης υπουργών.

Το ΠΑΣΟΚ σε κάθε παρουσία του Αρχηγού τον υποδέχεται με το σύνθημα «Είσαι και θα είσαι ο Πρωθυπουργός»

Ιδιαίτερα και ασυνήθιστα, προσωπικά, ήταν τα  συνθήματα «Σήκω, Ανδρέα, για να δεις, το παιδί της αλλαγής» οι μεν, «Σήκω, Ανδρέα, για να δεις, ήρθε ο Καραμανλής» οι δε. Εντύπωση και συζητήσεις προκάλεσε το «Χέρι, χέρι με τον Καρατζαφέρη»το 2004.

Το επίσης προσωπικό  «Αντρέα και Σημίτη μας κλείσατε το σπίτι» όλως περιέργως δεν είναι  προεκλογικό  ΄γαλάζιο΄, ή ΄κόκκινο΄ σύνθημα  όπως θα ΄ορκίζονταν΄ πολλοί, είναι δανικό, από τα μπλόκα των Αγροτών, τέλη δεκαετίας του 1990, αρχές του 2000.

Τασυνθήματα «Η Ελπίδα έρχεται» και«Κανένα σπίτι στα χέρια τραπεζίτη»υποστηρίζουν πολλοί ότι έδωσαν τη νίκη στο ΣΥΡΙΖΑ το 2015.

Εκλογές, όπως λένε τα γραπτά, κέρδισαν, ή συνέβαλαν καθοριστικά  και τα συνθήματα «Τι Παπάγος, τι Πλαστήρας»  το 1952,  «Καραμανλής, ή τανκς» το 1974, «Αλλαγή» το 1981, «Κάτω οι κλέφτες του ΠΑΣΟΚ» το 1989 και «Η Ελπίδα έρχεται» το 2015.

Σίγουρα κάποιοι αναγνώστες θα θυμούνται κάποια συνθήματα που τους άρεσαν, τα συγκράτησαν και  περίμεναν να τα διαβάσουν εδώ, αλλά   δεν αναφέρονται. Δεν είναι και εύκολο κανείς να τα θυμάται όλα, ή να τα εντοπίσει όλα. Μερικά ο γράφων τα παρέλειψε ως όχι τόσο αξιόλογα, αλλά και γιατί δε χωράνε όλα.

 

*  Οι αναγνώστες που έχουν χρόνο αξίζει τον κόπο να περιηγηθούν στο διαδίκτυο για εκλογικά συνθήματα στην Ελλάδα.  Είμαι βέβαιος ότι θα το χαρούν.