Υπάρχουν στιγμές στην ιστορική έρευνα που τα όρια ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και τη μνήμη εκείνων που έφυγαν, γίνονται ένα.

Στις 7 Φεβρουαρίου 2018, μέσα από τις στήλες του greveniotis.gr, δημοσίευσα την εργασία μου: «Ο θρυλικός παππούς του Ελληνοϊταλικού Πολέμου 1940-1941». Εκεί, συμπεριέλαβα ένα συγκλονιστικό αφιέρωμα από ένα κιτρινισμένο απόκομμα, ανώνυμου  περιοδικού,  με τίτλο «Ο εθελοντής των εξήντα επτά ετών», το οποίο διασώθηκε στο πολύτιμο αρχείο του παππού μου, Αθανασίου Κων. Γκούμα. Το κείμενο εκείνο έφερε μόνο την υπογραφή «Ν.», χωρίς κανένα άλλο στοιχείο για την ταυτότητα του εντύπου. Για χρόνια, η ταυτότητα εκείνου του περιοδικού παρέμενε ένα μεγάλο μυστήριο που στοίχειωνε τις νύχτες μου.

Από 7 Φεβρουαρίου 2018 που δημοσίευσα  το άρθρο, εκείνη ακριβώς την ημέρα, η εύρεση αυτού του άγνωστου περιοδικού έγινε για μένα σκοπός ζωής, ένα «τάμα» ψυχής. Μετά από μια εξαντλητική, έρευνα σε βιβλιοθήκες και αρχεία… —και με μια μεταφυσική, σχεδόν, βοήθεια από τον παππού μου που με καθοδηγούσε από ψηλά— το άγνωστο περιοδικό εντοπίστηκε. Η στιγμή που αντίκρισα και κράτησα στα χέρια μου ολόκληρο το έντυπο ήταν συγκλονιστική! Τα λόγια είναι φτωχά για να περιγράψουν το δέος, τη ζάλη και τα δάκρυα της δικαίωσης.

Με αφορμή την εθνική μας επέτειο,  με υπερηφάνεια και βαθιά συγκίνηση, φέρνω σήμερα στο φως της δημοσιότητας το ιστορικό αυτό  «ντοκουμέντο»  αυτούσιο, ακριβώς όπως τυπώθηκε τότε, τις ημέρες του μεγάλου Έπους, αποδίδοντας την πρέπουσα τιμή στη μνήμη του Θρυλικού «Παππού» του Αλβανικού μετώπου και σε ολόκληρη την ηρωική γενιά του ’40.

Το περιοδικό είναι: « Ή Νεολαία » 1 Μαρτίου 1941-ΣΤ΄. (ΑΡ. ΦΥΛ. 22 (124). Στη σελίδα 557 φιλοξενεί το άρθρο: «Ο ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΤΩΝ ΕΞΗΝΤΑΕΠΤΑ ΕΤΩΝ».

   « Ή Νεολαία » 1 Μαρτίου 1941-ΣΤ΄. (ΑΡ. ΦΥΛ. 22 (124) – σελίδα 557

                          «Ο ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΤΩΝ ΕΞΗΝΤΑΕΠΤΑ ΕΤΩΝ».

….» έπειτα από όλας αυτάς και τόσας άλλας αυθορμήτους εκλάμψεις της ελληνικής φιλοπατρίας,  υψώθη τας τελευταίας ημέρας προς τον ελληνικόν ουρανόν μία ακόμη ωραία και υψηλή φλόγα, ηρωική και αγνή, η οποία εφώτισε και απεκάλυψε διά μίαν ακόμη φοράν το έκπαγλον μεγαλείον της αθανάτου ελληνικής ψυχής.

»Ιδού τι ανήγγειλαν αί ειδήσεις από το μέτωπον: “Ένας γέρων ηλικίας 67 ετών, ο οπλαρχηγός Γκούμας, ο οποίος υπήρξε συναγωνιστής του Παύλου Μελά εις τον Μακεδονικόν Αγώνα και ο οποίος μετέσχεν εις όλους τους διεξαχθέντας έκτοτε ελληνικούς πολέμους, έφυγε κρυφά από τη γρηά γυναίκα του, μόλις εξερράγη ο σημερινός πόλεμος, και κατετάχθη ως εθελοντής εις τον ελληνικόν στρατόν με τον βαθμόν του ανθυπολοχαγού. Επολέμησεν εις την πρώτην γραμμήν ηρωικώτατα, διευθύνων διμοιρίαν πολυβόλων, και όταν εις μίαν από τας υπερόχους μάχας της Τρεμπεσίνας ετραυματίσθη, επέμεινε να μη μεταφερθή από την γραμμήν του πυρός, αλλά να μείνη εκεί, μέχρις ότου, θεραπευομένου προχείρως του τραύματός του, δυνηθή να επαναλάβη την μάχην. Αλλ’ η κατάστασις του εχειροτέρευσε και μετά  πέντε ημέρας παρέστη απόλυτος ανάγκη να μεταφερθή εις νοσοκομείον τού εσωτερικού.

Αυτά γράφει η είδησις. Αλλ’ είναι τόσον πολλά, τόσον ωραία και τόσον μεγάλα όσα άλλα λέγει επίσης η ίδια είδησις  χωρίς να τα γράφη!

Εξηνταεπτά χρόνια! Οσονδήποτε γερή και δυνατή και αν ήτο η σωματική του κράσις, οι εξηνταεπτά αυτοί κύκλοι τού χρόνου δεν ήτο δυνατόν παρά ν’ αφήσουν απτά και αισθητά τα αποτυπώματα τού μακρού και θυελλώδους περάσματός των. Και ο άνθρωπος, κύπτων υπό το βάρος των, θα εδικαιούτο, θα έπρεπε μάλλον ν’ αναζητήση μίαν γωνίαν της οικογενειακής του στέγης, και εκεί, υπό την θαλπωρήν της οικιακής ατμοσφαίρας, να ξεκουράση το κουρασμένο του σώμα και να προσφέρη εις την ψυχήν του την ικανοποίησιν και την γαλήνην των ωραίων αναμνήσεων.

Αναμνήσεων;  Μόνον αναμνήσεων, την στιγμήν κατά την οποίαν η Πατρίς εκινδύνευε και το Έθνος σύσσωμον εξηγείρετο εις ένα μεγαλειώδη συναγερμόν σωμάτων και ψυχών, διά ν’ αντιτάξη όλας τας δυνάμεις του, υλικάς και ηθικάς, εναντίον τού βαρβάρου επιδρομέως;  Και αυτός, την ιεράν αυτήν στιγμήν, θα εζέσταινε τα μέλη του κοντά εις το τζάκι τού σπιτιού του και θα έτροφοδότει την ψυχήν του με αναμνήσεις μόνον;

Δεν είχε σημασίαν δι’ αυτόν το γεγονός ότι είχεν ήδη εκπληρώσει και πέραν ακόμη τού κανονικού —πλήρως— το καθήκον του προς την Πατρίδα. Το καθήκον δεν έχει όρια. Το καθήκον δεν μετράται με τα χρόνια, αλλά με τον όγκον και τό βάρος τού χρυσού αποθέματος της ψυχής, το οποίον, εις την περίπτωσιν αυτήν, λένεται αγάπη προς την Πατρίδα, πίστις και αφοσίωσις εις τας ιεράς της παραδόσεις και τα μεγάλα της  πεπρωμένα, ενθουσιασμός και αυτοθυσία  διά  την προάσπισιν της τιμής και της ελευθερίας της, με δύο λέξεις: εθνική συνείδησις.

Ζωντανόν, ακμαίον, πλούσιον και φλογερόν διετηρείτο το ηθικόν αυτό απόθεμα μέσα εις την ψυχήν τού γέροντος. Και αντλών δυνάμεις από την αστείρευτον αυτήν πηγήν, ώρθωσε δυνατόν και αλύγιστον το κορμί του, ύψωσε και ατσάλωσε την ψυχήν του, και εβάδισεν ωραίος και μεγάλος προς την γραμμήν τού υπερτάτου καθήκοντος  προς την Πατρίδα.

Και όταν έφθασεν εκεί, προσέφερε τας υπηρεσίας του, αυτός ο παλαιός όπλαρχηγός, ως ένας πρωτόβγαλτος ανθυπολοχαγός.  Και όταν μαχόμενος γενναία και ηρωικά έπεσε τραυματισμένος επί τού πεδίου της τιμής, δεν εννοούσε ν’ αποσπασθή από τά ιερά εκείνα εδάφη, πού τά είχε καθαγιάσει το αίμα των ηρώων μας και μέσα σ’ αυτό και το δικό του αίμα.

Η είδησις δεν μάς καθορίζει από ποίον μέρος της χώρας είναι ο γέρων Γκούμας. Τί σημασίαν έχει; Η γενέτειρα τού Γκούμα δεν είναι μία ωρισμένη πολιτεία ή ένα ωρισμένο χωριό. Είναι η Ελλάς ολόκληρη. Ο γέρων αυτός έχει εκπηδήσει από τα πλέον αγνά και πλέον ιερά βάθη της ελληνικής ψυχής. Και ούτε κάν εχρειάζετο  να έχη όνομα και να λέγεται Γκούμας. Θα ήτο αρκετόν να ωνομάζετο Έλλην. Διότι αυτό τό ωραίον, τό υψηλόν, τό μεγάλο όνομα, αυτόν τον υπέροχον τίτλον τιμής, τόν έχει κατακτήσει, τόν έχει δικαιώσει και δικαιούται να τόν φέρη ως αιώνιον στέφανον δάφνης  επί τού μετώπου του ο ηρωικός γέρων.

Το θαυμάσιον παράδειγμά του έχει ήδη περάσει εις τας παραδόσεις και τους θρύλους της φυλής μας και η σεμνή και σεβαστή μορφή του θα χαραχθή και αυτή με ανεξίτηλα γράμματα εις τάς πανυψήλους στήλας τού πανθέου τών ηρωικών τέκνων της Ελλάδος, πού συνθέτουν και εκφράζουν την αληθινήν και γνησίαν ψυχήν της.

                                                                                                                                         Ν.

Έρευνα – Συγγραφή: Γαλάτεια Ν. Βασιλοπούλου

Το γένος Αθανασίου Κ. Γκούμα.