Η δολοφονία του Μητροπολίτη Αιμιλιανού την 1η Οκτωβρίου 1911

[ΜΙΑ ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑ εις μνήμη του εθνομάρτυρα Αιμιλιανού Γρεβενών]

…«Τό πρωΐ τοῦ Σαββάτου 1^η Οκτωβρίου 1911 ο Δεσπότης Αιμιλιανός, ἐλειτούργησεν εἰς το ἱερόν ναόν τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου στο Σνίχοβον καί ὡμίλησε, διά νά τονώσῃ το φρόνημα τῶν κατοίκων. Μετά τό πέρας τῆς θείας Λειτουργίας μετέβη καί πάλιν εἰς τήν οἰκίαν τοῦ ἱερέως, ὅπου καί ἐγευμάτισε μαζί μέ τούς προκρίτους τοῦ χωρίου καί κατόπιν, ἀφοῦ ἡσύχασεν ὀλίγην ὥραν, ἑτοιμάσθηκε διά νά μεταβῇ εἰς τό γειτονικόν χωρίον Γκριντάδες (σήμερον Αἰμιλιανός), τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι εἶχον εἰδοποιηθῇ ἀπό κάποιον Γεώργιον Σπηλιωτόπουλον, κάτοικον Σνιχόβου, ὁ ὁποῖος εἶχε σταλῇ μετά τό πέρας τῆς θείας Λειτουργίας.

Τήν τρίτην ἀπογευματινήν ἐξεκίνησε, ……λέγεται ὅτι οἱ κάτοικοι του γειτονικού χωρίου τῶν Γκριντάδων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐξέλθει διά νά τόν προϋπαντήσουν, τόν ἔβλεπον ἀπό τό ἀπέναντι μέρος. Ὅταν ὅμως ἐπροχώρησεν ἀρκετά εἰς τό βάθος της χαράδρας που χώριζε τις δυο κοινότητες, τότε τόν ἔχασαν ἀπό τά μάτια των. Ἐπίστευον ὅτι ἐντός ὀλίγου θά τόν ἔβλεπον μπροστά των καί θά ἠσπάζοντο τό εὐλογημένον του χέρι. Εἰς μάτην ὅμως ἐπερίμενον εἰς τάς θέσεις των»….

Στις 8 Οκτωβρίου 1911, οι οθωμανικές αρχές ανακοίνωσαν επίσημα τη δολοφονία του Έλληνα Μητροπολίτη Γρεβενών, Αιμιλιανού. Ο ιερέας, που αγνοούνταν για μέρες, βρέθηκε ανάμεσα στα χωριά Σνίχοβο και Γκριντάδες και τα τραύματα στο νεκρό του σώμα υποδήλωναν μια βάναυση δολοφονία.

Μαζί με τον Αιμιλιανό, σκοτώθηκαν και οι σύντροφοί του, ο διάκονος Δημήτριος Αναγνώστου και ο οδηγός τους Αθανάσιος Φασούλας. Σύμφωνα με το ελληνικό προξενείο του Μοναστηρίου, οι δράστες ήταν ρουμανίζοντες που συνεργάστηκαν με τους Νεότουρκους, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας εκστρατείας εξόντωσης που στόχευε τον ανώτερο ελληνικό κλήρο. Σε αυτόν τον κατάλογο συμπεριλήφθηκαν επίσης ο Μητροπολίτης Πελαγονίας και ο Επισκοπικός Πρόξενος Καστοριάς για σφοδρή κομματική στάση και διέγερση των Χριστιανών.

Η δολοφονία του Αιμιλιανού συγκλόνισε την κοινωνία των Γρεβενών. Οι ντόπιοι Χριστιανοί θρήνησαν τον θάνατό του και οργανώθηκε μια μεγάλη τελετή για την ταφή του. Η Οθωμανική αστυνομία έλαβε προληπτικά μέτρα για την αποτροπή βίαιων επεισοδίων, ενώ οι Σέρβοι και Ρώσοι Πρόξενοι παρευρέθηκαν στην κηδεία. Διοργανώθηκαν εκδηλώσεις μνήμης σε όλες τις ελληνικές κοινότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και του Βασιλείου της Ελλάδας και οι αδελφοί Μανάκια, κινηματογράφησαν το γεγονός[1].

Μετά από λίγες μέρες, έφτασαν νέα σχετικά με την ταυτότητα των δραστών. Σύμφωνα με τις πρώτες αναφορές, οι διαβόητοι Σκουμπραίοι, μια συμμορία ληστών & ρουμανιζόντων, εκτέλεσαν τον ιερέα με την ολόψυχη υποστήριξη του Μήτρου Τσιακαμά, του λεγόμενου «Πρίγκιπα της Κρανιάς». [IAYE, 122, 7, από Προξενείο Ιωαννίνων προς Κεντρική Υπηρεσία, 8/10/1911].

Αργότερα προστέθηκαν νέες πληροφορίες, εμπλέκοντας αυτή τη φορά τον επικεφαλής του Κομιτάτου στο παράρτημα των Γρεβενών, Λοχαγό Μπεκίρ Φικρί (Bekir Fikri), φερόμενο ως ορκισμένο εχθρό του ιερέα.

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι ελληνικές αρχές κινητοποιήθηκαν αμέσως για τη διεξαγωγή έρευνας. Κυκλοφορούσαν φήμες ότι δύο ημέρες πριν από τη δολοφονία, ο Αιμιλιανός εμφανίστηκε στο γραφείο του Διοικητή των Γρεβενών (Καϊμακάμη) μετά από επείγον αίτημα του τελευταίου. Στη συνάντηση παρευρέθηκε και ο Μπεκίρ και οι δύο άνδρες είχαν μια πολύ έντονη συζήτηση. Ο Μητροπολίτης εξέφρασε τις βαθιές ανησυχίες του για τις κακουχίες των χριστιανικών πληθυσμών, ρωτώντας πώς ένας μορφωμένος άνθρωπος όπως ο Fikri μπορούσε να συμπεριφερθεί με τόσο απάνθρωπο τρόπο. Η προκλητική, απειλητική, απάντηση του Bekir ήταν η εξής: «Είπες Δεσπότη ότι έχεις την πένα σου και γράφεις ό,τι συμβαίνει. Ωστόσο, να ξέρεις ότι κι εγώ έχω το σπαθί μου». Αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που Οθωμανοί αξιωματούχοι απείλησαν τον Μητροπολίτη. Λίγο πριν από τον θάνατό του, ο Αιμιλιανός είχε επισκεφθεί το Μοναστήρι λόγω της επίσκεψης του Σουλτάνου Μεχμέτ Ε΄ και δέχθηκε απειλές από έναν αξιωματικό του Κομιτάτου των Νεότουρκων, ο οποίος απέδωσε στον Δεσπότη τη δημιουργία τριβών μεταξύ των χωρικών και των αρχών.

Οι ελληνικές αρχές κατηγόρησαν τους Οθωμανούς ότι καθυστερούσαν την έρευνα προκειμένου να καλύψουν τη συμμετοχή του Μπεκίρ, εκφοβίζοντας ή ακόμα και βασανίζοντας αυτόπτες μάρτυρες.

Αυτή η έκθεση που αναφέρει όλες αυτές τις λεπτομέρειες στάλθηκε από το τοπικό συμβούλιο των δημογεροντιών στον Οθωμανό βουλευτή του Καζά Γρεβενών, Γεώργιο Μπούσιο.

Ο Μπούσιος, μαζί με άλλους Έλληνες εκπροσώπους, διαμαρτυρήθηκε έντονα στο Οθωμανικό Κοινοβούλιο, χαρακτηρίζοντας το γεγονός αυτό ως την κορυφή του παγόβουνου της σκλήρυνσης της στάσης των Νεότουρκων απέναντι στους Χριστιανούς.

Αυτή η διαμαρτυρία είχε ως αποτέλεσμα την αντικατάσταση του Καϊμακάμη, αλλά όχι την απομάκρυνση του Μπεκίρ, με το πρόσχημα ότι ήταν έφεδρος αξιωματικός. Ωστόσο, η κατάσταση σύντομα περιπλέκεται ξανά.

Νέες πληροφορίες κατονόμασαν αυτή τη φορά ως δράστες δύο Έλληνες ληστές, τον Ζήκο και τον Ράμο, που τους βάραιναν πολλοί εκβιασμοί και δολοφονίες. Ο Ζήκος ήταν κατά βάση ένας ληστής που έκανε τον αντάρτη, για παράδειγμα, λέγετε, ότι πρωτοστάτησε στην δολοφονία (72 {πιθανός αριθμός}) Βαλαάδων του χωριού Κάστρο επειδή αρνήθηκαν να εκπληρώσουν τις οικονομικές του απαιτήσεις.

Πράγματι, λίγες μέρες αργότερα, οι προαναφερθέντες που είχαν περάσει τα σύνορα, συνελήφθησαν για την εν γένει δράση τους στην πόλη της Λάρισας και με την ευκαιρία “ομολόγησαν” το έγκλημα. Αργότερα οι ίδιοι με επιστολή τους στον Πατριάρχη αναίρεσαν την ομολογία τους, η οποία αναίρεσή-τους μάλλον είναι πιστευτή από τις μετέπειτα ιστορικές πληροφορίες που συλλέχθηκαν γι’ αυτούς διαχρονικά.

Η άφιξη της είδησης όχι μόνο δεν κατάφερε να αποκλιμακώσει την κρίση, αλλά πυροδότησε έναν νέο γύρο ανταλλαγής κατηγοριών. Οι ελληνικές προξενικές αρχές έστειλαν νέα έκθεση που παρείχε μια διαφορετική αφήγηση σχετικά με το θέμα. Σύμφωνα με αυτήν, η δολοφονία ήταν μια πλεκτάνη που οργανώθηκε από τους Νεότουρκους, τους Βαλαάδες και τους Ρουμανίζοντες. Ο Καϊμακάμης των Γρεβενών λίγο πριν από το γεγονός είχε θεωρήσει υπεύθυνο τον Μητροπολίτη για τον θάνατο τριών Χωροφυλάκων, μετά από ενέδρα ελληνικής συμμορίας. Η συμμορία αυτή ανήκε στους αδελφούς Τσιουκαντάνα από το Περιβόλι.

Τα αντίποινα για τη δολοφονία αυτή ήταν άμεσα, όταν η Χωροφυλακή με ορισμένους Ρουμανίζοντες από το χωριό συνέλαβε, βασάνισε και εκτέλεσε τον αδελφό του Τσιουκαντάνα. Παρόμοια περιστατικά συνέβησαν λίγο αργότερα, καθιστώντας τις σχέσεις μεταξύ του Καϊμακάμη και του Μητροπολίτη πολύ τεταμένες.

Ο Μπεκίρ συγκέντρωσε τη δημογεροντία των Γρεβενών και αφού τους κατηγόρησε για τη δολοφονία των Χωροφυλάκων, απείλησε με άμεση ανταπόδοση.

Αυτή η προειδοποίηση δεν ελήφθη σοβαρά υπόψη και είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο του Αιμιλιανού από τη συνεργασία ορισμένων Μουσουλμάνων χωρικών από την Πηγαδίτσα, οι οποίοι συνεργάστηκαν με τους Ρουμανίζοντες.

Η απόλυτη απόδειξη ότι αυτή η ενέργεια ήταν πολιτικής φύσης ήταν ότι τα τιμαλφή του ιερέα βρέθηκαν στον τόπο του εγκλήματος. Καθώς περνούσαν οι μέρες, άρχισαν να εμφανίζονται νέα στοιχεία που πρόσθεταν στη θεωρία της συνεργασίας μεταξύ των Βαλαάδων, του Κομιτάτου και των Ρουμανιζόντων.

Πριν από την άφιξή του στα Γρεβενά, ο Αιμιλιανός επισκέφθηκε την Κρανιά και έγινε δεκτός με μια πολύ δυσάρεστη υποδοχή από τον Τσιακαμά, ο οποίος συγκέντρωσε ένα πλήθος στην κεντρική πλατεία του χωριού έτοιμο να επιτεθεί στον Δεσπότη.

Ο Καϊμακάμης ήταν επίσης Βαλαάς και προσπάθησε να συγκαλύψει τον Μπεκίρ σταματώντας την έρευνα (αναφέρεται ως ΓραικόΤουρκος).

Επιπλέον, ταυτοποιήθηκαν ένας συγχωριανός του Μπεκίρ, ένας Βαλαάς ονόματι Τέμκος, και τρία άλλα άτομα: ένας Βαλαάς από την Πηγαδίτσα, ονόματι Αμπεντήν και δύο Ρουμανίζοντες από το Περιβόλι.

Αυτή είναι μία επίσημη εκδοχή από τα ελληνικά διπλωματικά έγγραφα. Όπως φαίνεται, ο Αιμιλιανός ήταν ο στόχος μιας εκτέλεσης που ήταν έντονα πολιτικοποιημένη, επειδή αφορούσε άτομα που ήταν βασικοί παράγοντες στον Καζά.

Η Ένωση για την Πρόοδο (των Νεότουρκων), μετά την ανακήρυξη του συντάγματος το 1908, υιοθέτησε ριζοσπαστικές πρακτικές που εξέφραζαν στρατιωτική ισχύ μέσω τεχνασμάτων και στοχευμένων δολοφονιών, σε μια προσπάθεια να διατηρήσει την αυτοκρατορία ενωμένη.

Ο Bekir Fikri έχει αφήσει έντονη την ανάμνηση των βιαιοτήτων του κατά των Ελλήνων στους κατοίκους των χωριών των Γρεβενών. Όλοι οι ντόπιοι κάτοικοι έχουν να αφηγηθούν κάποια ιστορία σχετική με φόνους ή ληστείες των οποίων πρωταγωνιστής ήταν ο Bekir Fikri. Στα Γρεβενά έφτασε πριν το καλοκαίρι του 1906. Την 31 Αυγούστου 1906 δολοφονείται ο παπαΧρήστος από το Πανόραμα με δυο συγχωριανούς του και την 12^η Σεπτεμβρίου 1906 δολοφονείται ο Δεσπότης Φώτιος της Κορυτσάς. Στο Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών υπάρχει φάκελος με αναφορές στη δράση του Bekir Fikri και στην ανάμιξή του στη στυγερή δολοφονία του Μητροπολίτη Γρεβενών Αιμιλιανού το 1911, που συγκλόνισε τότε όλες τις ελληνικές κοινότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. [Α.Υ.Ε., φ. 82, υποφ. 3].

Το 1914 ο Bekir, μετά την τυχοδιωκτική του επιχείρηση με οπαδούς για να ανακηρυχτεί ο υπουργός πολέμου Ahmed Izzet Paşa[2] ως βασιλιάς της Αλβανίας κάτω από την ηγεμονία του Σουλτάνου, και να εμποδίσουν την άφιξη του Γερμανού πρίγκιπα Wilhem zu Wied, τον οποίο προόριζαν οι Δυτικές δυνάμεις και είχαν αποφασίσει να ενθρονίσουν βασιλιά, ο Bekir έφτασε στη Αυλώνα (Vlorë) με πλοίο στις 8 Ιανουαρίου 1914 και άμεσα συνελήφθη. Στις 14 Ιανουαρίου 1914 μια στρατιωτική δίκη άρχισε κάτω από την εποπτεία του στρατηγού De Veer για να δικάσει τον Bekir και άλλους [6] Τούρκους και Αλβανούς αξιωματικούς για εθνική προδοσία. Η δίκη τελείωσε στις 3 Φεβρουαρίου 1914 με την θανατική ποινή ενάντια στον Bekir , διότι συνωμότησε ενάντια στην Αποστολή διεθνούς ελέγχου. Ο πρίγκιπας Wied έδωσε χάρη στον Bekir στις 18 Αυγούστου 1914 μαζί με τους υπόλοιπους συνωμότες που τον ακολούθησαν.

Αφού αποχώρησε στην Αλβανία, πήγε στη Ρουμανία και οργάνωσε τους Βλάχους που ζούσαν εκεί! Προσπάθησε να πιέσει τη Ρουμανική Κυβέρνηση να βοηθήσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Καθώς οι ομιλίες και οι διαλέξεις του απέκτησαν επιρροή, η Ρουμανική Κυβέρνηση του ζήτησε να εγκαταλείψει τη χώρα. Με την επιστροφή του στην Κωνσταντινούπολη, συμμετείχε αμέσως στην επιχείρηση για την ανακούφιση της πολιορκίας της Αδριανούπολης.

Όταν ξεκίνησε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος το 1914, ζήτησε υπηρεσία στην πρώτη γραμμή και, με την έναρξη του Μετώπου του Καυκάσου, διορίστηκε διοικητής της 34ης Μεραρχίας. Προήχθη σε Αντισυνταγματάρχη στις 16 Οκτωβρίου 1914.

Σκοτώθηκε ως συνταγματάρχης στο Γιερκιόι/Yerköy του Yozgat έξω από το Erzerum της Κεντρικής Ανατολίας, στις 21 Δεκεμβρίου 1914 κατά την διάρκεια μιας μάχης εκεί. –

ΟΙ ΤΕΛΕΤΕΣ την 1^η Οκτωβρίου 1922 στα Γρεβενά στην επέτειο μνήμης 11 χρόνων από την δολοφονία του Αιμιλιανού και 10 χρόνων από την απελευθέρωση.

Αξίζει να μνημονευθεί εδώ, με την ευκαιρία αυτής της επετείου, ένα σημαντικό γεγονός που έλαβε χώρα στην πόλη των Γρεβενών, με την ευκαιρία εορτασμού εις μνήμη του Αιμιλιανού, και άφησε μέχρι σήμερα το αποτυπωμά του :

Ετσι λοιπόν, την 1/10/1922, αποδεικνύεται από τα ιστορικά στοιχεία ότι, η πόλη γιόρτασε την μνήμη του Δεσπότη της, με την τοποθέτηση του σημερινού τέμπλου του καθεδρικού Ι.Ν. του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου της πόλης, το οποίο κατασκευάσθηκε στο Άγιο Όρος. Επίσης στο Άγιο Όρος έχουν αγιογραφηθεί και αρκετές από τις εικόνες του τέμπλου (από τον Ιερομόναχο Σεραφείμ στις Καρυές του Α.Ο.) καθώς επίσης και η εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου η οποία φέρει επίχρυση επικάλυψη. Όλες οι εικόνες είναι άριστης τεχνοτροπίας με τα πρόσωπα να εμφανίζουν χαρακτηριστική αμεσότητα προς τον πιστό χωρίς να χάνουν την αγιοσύνη τους. Ο ίδιος ο Μητροπολίτης Αιμιλιανός Β΄ αφιερώνει στον Ι.Ν. την εικόνα του Χριστού ενώ άλλες οικογένειες της Πόλης των Γρεβενών (όπως π.χ. οικ. Ζήση, οικ. Γούτσα, οικ. Σιόλλα, οικ. Γίτσου κ.α.) αφιερώνουν εικόνες του τέμπλου. (δημοσίευση : https://h1.nu/1F2HW ).

ΣΗΜ : ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ του Αιμιλιανού στο Μοναστήρι, στις εορτές για το Νέο Σύνταγμα κατά την επανάσταση των Νεότουρκων, ΕΧΟΥΝ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΦΘΕΙ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ : «Η ιστορία μπροστά στον φακό του Γιάννη & Μίλτου Μανάκια». (Θεσσαλονίκη 2017).

[Σε επόμενες δημοσιεύσεις :

ΜΕΡΟΣ Β΄: Βίος και Πολιτεία του Bekir Fikri των Γρεβενών.

ΜΕΡΟΣ Γ’ : ΕΥΡΕΣΗ ΜΕΛΩΝ ΤΟΥ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ – ΣΥΛΛΗΨΕΙΣ & ΕΚΤΕΛΕΣΕΙΣ.

ΜΕΡΟΣ Δ’ : Σχετιζόμενα Ιστορικά Γεγονότα πριν το 1911 – Βίος & Πολιτεία των Αδελφών Τσακαμά].

ΑΛΛΑ ΕΡΓΑ του γράφοντος :

https://h1.nu/1F2Ig

[1] Η ταινία της κηδείας ΠΡΟΒΛΗΘΗΚΕ ΟΛΗ για 1η φορά την 30 Σεπ. 2017, στα Γρεβενά, στην επιστημονική ημερίδα με τίτλο: «Εθνοϊερομάρτυρας Αιμιλιανός, 140 χρόνια από την γέννησή του» που διοργάνωσε η Ιερά Μητρόπολη Γρεβενών.

[2] Ο Αχμέτ Ιζζέτ Πασάς (1864 – 1937), ήταν Τούρκος στρατάρχης αλβανικής καταγωγής που διετέλεσε υπουργός πολέμου (δύο φορές) και για 25 ημέρες Μέγας Βεζίρης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς και υπουργός εξωτερικών της νεοσύστατης Τουρκικής Δημοκρατίας. Το 1934 με τον σχετικό υποχρεωτικό νόμο καθιέρωσης επωνύμων ο Αχμέτ Ιζζέτ υιοθέτησε το επίθετο Φουργκάτς (Furgaç).