Επιστροφή στη σχολική ρουτίνα: Όταν η νέα αρχή φέρνει άγχος
Το καλοκαίρι τελείωσε, το ξυπνητήρι χτυπάει ξανά από νωρίς και το μυαλό μοιάζει να αντιστέκεταισθεναρά. Το πρόγραμμα αρχίζει βαθμιαία να γεμίζει με σχολικές υποχρεώσεις, δραστηριότητες, διάβασμα και πολλές καθημερινές απαιτήσεις. Για πολλά παιδιά και εφήβους, η επιστροφή στο σχολείο αποτελεί μια ευχάριστη επανένωση με φίλους και αγαπημένες συνήθειες. Για άλλα παιδιά, όμως, η μετάβαση αυτή μπορεί να συνοδεύεται από άγχος, ανησυχία ή ακόμη και έντονη αντίσταση.
Η μετάβαση από τον χαλαρό ρυθμό των διακοπών στη σχολική καθημερινότητα αποτελεί μια σημαντική αλλαγή. Και όπως σε κάθε αλλαγή, απαιτείται μια περίοδος προσαρμογής.
Όταν η επιστροφή στη ρουτίνα δεν είναι τόσο εύκολη
Ας ξεκινήσουμε με κάτι βασικό. Το άγχος δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Δύναται να κινητοποιήσει ένα παιδί να προετοιμαστεί κατάλληλα για ένα διαγώνισμα, να καταβάλλει ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες για την επίτευξη ενός στόχου ή να ανταποκριθεί ικανοποιητικά σε μια σημαντική πρόκληση.
Όταν, όμως, το στρες γίνεται έντονο και παρατεταμένο, δύναται να επηρεαστεί τόσο η λειτουργικότητα όσο και η ευεξία του παιδιού, με αποτέλεσμα να παρατηρείται έκπτωση στη σχολική επίδοση, τις σχέσεις με τους σημαντικούς άλλους, τον ύπνο και τη διάθεση.
Για ένα μικρό παιδί, το άγχος της επιστροφής μπορεί να σχετίζεται με τον αποχωρισμό από τους γονείς, την αλλαγή τάξης, έναν νέο εκπαιδευτικό, τη δημιουργία φίλων ή τον φόβο ότι δεν θα τα καταφέρει.
Για έναν έφηβο, οι ανησυχίες μπορεί να είναι διαφορετικές: οι βαθμοί, οι απαιτήσεις του σχολείου, η εικόνα του, οι φιλίες, η ανάγκη να ανήκει σε μια ομάδα, οι κοινωνικές σχέσεις ή η πίεση για το μέλλον.
Έτσι, πίσω από μια φράση όπως «δεν θέλω να πάω σχολείο» μπορεί να κρύβονται πολλά περισσότερα από μια απλή απροθυμία.
Πώς εκδηλώνεται το άγχος στα παιδιά;
Τα παιδιά δεν έχουν πάντα την ικανότητα να αναγνωρίζουν και να εκφράζουν με λόγια οτιδήποτε τους συμβαίνει. Επομένως, το άγχος μπορεί να εμφανιστεί περισσότερο μέσα από συμπεριφορικές, σωματικές και συναισθηματικές αλλαγές.
Τα σημάδια μπορούν να εμφανιστούν με ποικίλους τρόπους:
- ευερεθιστότητα, θυμός ή ξεσπάσματα,
- ξαφνικές αλλαγές στη συμπεριφορά,
- απόσυρση από δραστηριότητες που μέχρι πρότινος απολάμβαναν,
- δυσκολία στον ύπνο ή υπερβολική υπνηλία,
- αυξημένη αναβλητικότητα ή δυσκολία να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους,
- αλλαγές στην όρεξη,
- συχνά παράπονα για πονοκέφαλο ή πόνο στο στομάχι.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι ένα παιδί μπορεί να μην πει «έχω άγχος». Αυτή η φράση στα παιδιά συνήθως εκφράζεται ως: «πονάει η κοιλιά μου», «δεν θέλω να πάω σχολείο», «δεν μπορώ να κοιμηθώ» ή «δεν είμαι καλός σε τίποτα». Οι σωματικές και συμπεριφορικές αλλαγές αποτελούν έναν τρόπο έκφρασης της ψυχικής τους δυσφορίας.
Πώς μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν;
Η επιστροφή στη σχολική καθημερινότητα δεν χρειάζεται να γίνει απότομα. Μερικές μικρές αλλαγές μπορούν να κάνουν τη μετάβαση ακόμα πιο ομαλή.
- Επαναφέρουμε σταδιακά τη ρουτίνα.
Ώρες ύπνου και αφύπνισης, γεύματα και καθημερινές δραστηριότητες μπορούν να επανέλθουν σταδιακά πριν ξεκινήσει πλήρως το σχολικό πρόγραμμα. Η σταθερότητα προσφέρει στα παιδιά ένα αίσθημα ασφάλειας.
- Δίνουμε προτεραιότητα στον ύπνο.
Ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος είναι σημαντικός τόσο για τη σωματική όσο και για τη συναισθηματική και πνευματική υγεία. Για παιδιά ηλικίας 6–12 ετών οι ειδικοί συστήνουν περίπου 9–12 ώρες ύπνου, ενώ οι έφηβοι χρειάζονται περίπου 8–10 ώρες. Σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι, μια μικρή παύση από τις οθόνες πριν τον ύπνο μπορεί να διευκολύνει τη μετάβαση στη χαλάρωση.
- Ακούμε πριν προσπαθήσουμε να λύσουμε.
Όταν ένα παιδί εκφράζει μια ανησυχία, ο πρώτος στόχος των γονέων δεν χρειάζεται να είναι η άμεση επίλυσή της.
Αντί για:
«Μην αγχώνεσαι, δεν είναι τίποτα.»
θα μπορούσαμε να πούμε:
«Καταλαβαίνω ότι σε αγχώνει η επιστροφή. Θέλεις να μου πεις ποιο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι για σένα;»
Η αποδοχή του συναισθήματος δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με όλους τους φόβους του παιδιού. Σημαίνει ότι του δείχνουμε, εμπράκτως, πως υπάρχει αρκετός χώρος προκειμένου να τους εκφράσει.
- Δεν αναλαμβάνουμε να λύσουμε κάθε πρόβλημα για εκείνο.
Είναι φυσικό ένας γονιός να θέλει να προστατεύσει το παιδί του. Ωστόσο, όταν προσπαθούμε να διορθώσουμε κάθε δυσκολία πριν προλάβει το ίδιο το παιδί να προσπαθήσει, του στερούμε την ευκαιρία να αναπτύξει βασικές δεξιότητες επίλυσης.
Σε προβλήματα μικρότερης βαρύτητας, μπορούμε να ρωτήσουμε:
«Εσύ τι σκέφτεσαι ότι θα μπορούσες να κάνεις;»
Αυτό μπορεί να αποτελέσει σημαντική αφορμή για συζήτηση.
Έτσι, το παιδί μαθαίνει σταδιακά ότι μπορεί να αντιμετωπίζει μόνο του τις δυσκολίες και να βρίσκει ουσιαστικές λύσεις.
- Δημιουργούμε χώρο και για ξεκούραση.
Η επιστροφή στο σχολείο δεν σημαίνει ότι κάθε λεπτό της ημέρας πρέπει να είναι προγραμματισμένο. Το παιχνίδι, ο ελεύθερος χρόνος, η άσκηση, οι δημιουργικές δραστηριότητες και ο χρόνος χωρίς απαιτήσεις είναι εξίσου σημαντικά για την ψυχική ισορροπία.
- Μιλάμε για τις σκέψεις που προκαλούν άγχος.
«Δεν θα τα καταφέρω.»
«Δεν θα κάνω φίλους.»
«Θα αποτύχω.»
«Όλοι θα είναι καλύτεροι από εμένα.»
Τέτοιες σκέψεις μπορεί να εμφανίζονται ιδιαίτερα στην αρχή της σχολικής χρονιάς. Αντί να απαντήσουμε απλώς ότι «δεν ισχύει», μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να εξετάσει τη σκέψη του:
«Τι σε κάνει να πιστεύεις ότι θα συμβεί αυτό;»
«Υπήρξε κάποια στιγμή που φοβήθηκες ότι δεν θα τα καταφέρεις και τελικά τα κατάφερες;»
Με αυτόν τον τρόπο καλλιεργείται σταδιακά ένας πιο ρεαλιστικός και ευέλικτος τρόπος σκέψης, ενισχύοντας παράλληλα την αυτοπεποίθηση.
Δεν χρειάζεται να πάνε όλα τέλεια
Ίσως αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά μηνύματα που μπορούμε να δώσουμε στα παιδιά στην αρχή μιας νέας σχολικής χρονιάς.
Δεν χρειάζεται να προσαρμοστούν σε όλα από την πρώτη ημέρα. Δεν χρειάζεται να έχουν αμέσως φίλους, να είναι άριστοι σε όλα τα μαθήματα ή να ανταποκρίνονται χωρίς δυσκολία σε κάθε απαίτηση.
Η προσαρμογή είναι μια διαδικασία.
Χρειάζεται χρόνο, σταθερότητα, υποστήριξη και φυσικά, χώρο για λάθη!
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Το άγχος της επιστροφής στο σχολείο είναι συχνά παροδικό. Ωστόσο, όταν οι αλλαγές στη διάθεση ή στη συμπεριφορά είναι έντονες, επιμένουν ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα του παιδιού, αξίζει να διερευνηθούν περισσότερο.
Επίμονα προβλήματα ύπνου, συχνοί σωματικοί πόνοι, έντονη αποφυγή του σχολείου, σημαντική κοινωνική απόσυρση, συνεχής ανησυχία ή αισθητή αλλαγή στη συμπεριφορά μπορεί να αποτελούν σημάδια ότι το παιδί χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συζήτηση με έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση του τι βιώνει το παιδί και στην ανάπτυξη κατάλληλων τρόπων διαχείρισης.
Η νέα σχολική χρονιά δεν χρειάζεται να ξεκινήσει με πίεση!
Η επιστροφή στο σχολείο είναι μια νέα αρχή. Και κάθε νέα αρχή μπορεί να φέρει μαζί της ενθουσιασμό, προσδοκίες, αλλά και άγχος.
Ο στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν αγχώνονται ποτέ.
Ο στόχος είναι να τα βοηθήσουμε να μάθουν τι σημαίνει να αισθάνονται άγχος, να το αναγνωρίζουν, να μπορούν να μιλούν γι’ αυτό και να ανακαλύπτουν τρόπους να το διαχειρίζονται αποτελεσματικά.
Γιατί τελικά, η πιο σημαντική δεξιότητα που μπορεί να πάρει ένα παιδί μαζί του στο σχολείο δεν είναι μόνο η γνώση.
Είναι η πεποίθηση ότι, ακόμη κι όταν κάτι μοιάζει δύσκολο, μπορεί να το αντιμετωπίσει βήμα-βήμα.
Βιβλιογραφία
American Academy of Pediatrics. (2026, August 7). Healthy sleep habits: How many hours does your child need? HealthyChildren.org.
American Psychological Association. (2024). How to help children and teens manage their stress.
Cywińska, M. (2020). Stress Coping Strategies for 8- and 9-year-old Children. Studia Edukacyjne, (57), 7-15.
Matheny, K. B., Aycock, D. W., & McCarthy, C. J. (1993). Stress in school-aged children and youth. Educational Psychology Review, 5(2), 109-134.
Δήμητρα Στάμου, MSc
Ψυχολόγος | Ψυχοθεραπεύτρια CBT
Κάτοχοςμεταπτυχιακούτίτλουσπουδών (MSc) στηνΨυχικήΥγείαΠαιδιούκαιΕφήβου.
Εκπαιδευμένη στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT), σε πρακτικές Mindfulness/ Ενσυνειδητότητας καιστην Ειδική Αγωγή.
ΤηλέφωνοΕπικοινωνίας: 6984042352
Email: dimitra.stamou15@yahoo.com
