Πέτρος Χ. Λόλας

«Μάνα», η ποιο γλυκιά λέξη, η ποιο όμορφη λέξη, η ποιο ιερή λέξη,  μια μοναδική λέξη. Παγκόσμια λέξη.  Το ποιο αγαπητό, το ποιο  σημαντικό  και το ποιο ξεχωριστό  πρόσωπο για κάθε άνθρωπο. Του ΄ασήμαντου΄, του ΄μικρού΄, του ΄μεγάλου΄, του ΄ταπεινού΄, του ΄σοφού΄, του ΄αγράμματου΄, του ΄φτωχού΄, του ΄πλούσιου΄, του ΄ανώνυμου΄, του ΄επώνυμου΄.

Οι Μάνες στον Κόσμο είναι  αμέτρητες, τόσο πολλές, αλλά  και τόσο διαφορετικές.  Όμως, κάθε Μάνα, παντού,  είναι αγάπη, φροντίδα, ελπίδα, τρυφερότητα, έγνοια, αφοσίωση.  Είναι όμως και έλλειψη, είναι και απουσία,  είναι και ανάγκη.

Οι Μάνες είναι ηρωίδες και  σε έναν ΄κανονικό΄,  αλλά και σε έναν ΄ανάποδο΄ κόσμο.

Η Μάνα τα μπορεί όλα,  τα νοιάζεται όλα, η Μάνα δεν αλλάζεται. Μόνο η κακιά.

Η Μάνα μας δίνει τη ζωή«…μ’ ένα λυγμό τα γέννου….» . Μας φέρνει στη ζωή«…μ’ έναν καημό τ’ ανάστησα….»(Το όνειρο). Μας μαθαίνει τη λαλιά.Η πρώτη μας λέξη είναι  μαμά. Η Μάνα είναι η μόνη με αληθινή, ανιδιοτελή και αγνή αγάπη. Είναι  η  παρηγοριά μας στις λύπες μας, η χαρά μας στη χαρές μας. Γίνεται  πόνος στον πόνο μας. Γίνεται θλίψη στη θλίψη μας.

Η Μάνα είναι ατίμητη. Αμέτρητη η στοργή της. Απ’ την καρδιά της η ευχή της.

Τη Μάνα την τραγούδησαν μεγάλοι μας συνθέτες, μας την τραγούδησαν μεγάλοι τραγουδιστές, την ύμνησαν  ποιητέςμας  και συγγραφείς, την αποθανάτισαν  ζωγράφοι.

Υπάρχει ένας υπέροχος στίχος που ίσως τα λέει όλα για το τι είναι η Μάνα για κάθε άνθρωπο.«…είναι γυναίκα που πονά και τις πληγές σου κλείνει…για να σε συ χαρούμενος και την ζωή της δίνει..».

Και σ’ έναν άλλο στίχο τραγουδάμε «Είναι της μάνας τ’  όνομα …ο ίσιος δρόμος στη ζωή…. μέσα στον κίνδυνο ευχή…» (Βίρβος,  Μίκης,  Μπιθικώτσης)

«Ο άνθρωπος είναι δημιούργημα της Μητέρας του» το είπαν  οι σοφοί, το ακούμε-διαβάζουμε σήμερα,  το τραγουδάμε.

«..Κόρη μ’ τι Μάνα σ’ έκανε, τι Μάνα σ’  έχει κάμει..», «….δυο γιούς είχες μανούλα μου, δυο δυόσμους, δυο λαχτάρες….» Όλα τα καλά, τα όμορφα από τη Μάνα είναι. Το ακούσαμε, το μάθαμε μέσα  από την κούνια μας «Μάνα είναι μόνο μία»

Το λέμε όλοι, το ακούμε γύρω μας «Μάνα, όσα είμαι, ότι είμαι, είμαι χάρη σε σένα»

Συγκινητικό και αξιοθαύμαστο σε λόγια είναι το Παραδοσιακό Ποντιακό  «… η μάνα εν’ κρύο νερόν …»  «…χωρίς τη μάνας την ευχ̌ήνκανείς ’κ’ ελέπ’ χαΐρ’…» (Τσανάκαλης). Όλοι ζητούν την    ευχή της Μάνας γιατί  θεωρείται  ανεκτίμητο φυλαχτό.  Η Παράδοση λέει ότι η ευχή της Μάνας ΄πιάνει΄.Το ξέρει κάθε Μάνα πόση αξία έχει η ευχή της και την δίνει απλόχερα«….μισεύεις  για την ξενιτιά  και μένω μοναχή μου, Σύρε, παιδί μου, στο καλό και σύρε στην ευχή μου, …» (Πολέμης). Πόσο μεγάλη είναι η αυταπάρνηση  «και σύρε στην ευχή μου..» και η αγάπη της Μάνας γι’ αυτό  εύχεται «….τριανταφυλλένια η στράτα σου, κρινοσπαρμένοι  οι δρόμοι……για χάρη σου ν’ ανθοβολούν και τα λιθάρια ακόμη….» Τέτοια και τόση αγάπη δεν υπάρχει άλλη, μόνο αυτή,  της Μάνας  και με την ευχή της.Η πανανθρώπινη αξία και η συναισθηματική δύναμη της Μάνας αποδίδεται στο στίχο «…Μάνα δε βρίσκεται λέξη καμία, νάχει στον ήχο της τόση αρμονία…»(Μαρκοράς)

Η  Μάνα είναι πάντα η πρώτη επίκληση μας, σε κάθε δυσκολία«…Μάνα που μεγάλωσες με χίλιες δυο στερήσεις…»(Καζαντζίδης).

«…μια γυναίκα  δεν θα βγάλω από την καρδιά,  μια που δεν κοιτά συμφέρονη μανούλα η γλυκιά….» (Περιστέρης, Μπέλλου).

στον πόνο«…να αναστενάξω μάνα δε μ’ ακούς να κλάψω δε με βλέπεις…»,«…σου στέλνω Μάνα επιταγή….για να σου δείξω πως πονώ, όπως και εσύ για μένα……την πικραμένη σου καρδιά χαρά θα τη γεμίσω» Παραδοσιακά.

στην αγάπη«..αγάπησα μαν’ μ’  αγάπησα αχ μανούλα μου δε σ’ άκουσα…», Δημοτικό.

στην αρρώστια«Θα αρρωστήσω Μάνα, απ’ αγάπη Μάνα, γιατρός δεν μ’ ωφελεί, μα ένα της φιλί….τα στήθια σαν πονούν τα ξόρκια  δε μετρούν…»παραδοσιακό, το τραγούδησε η Αλεξίου.

στην ξενιτιά«…παιδί πια δεθα  ‘χεις μανούλα γλυκιά, εκεί θα πεθάνω στα ξένα..» (Καζαντζίδης), «…κλέφτρα ξενιτιά…πάντα μ’ απονιά χωρίζεις  μάνες   και παιδιά…»

στη χαρά, «…σ’ αγαπώ, σ’ αγαπώ για το τώρα , το πριν, το μετά και το πάντα….σ’ αγαπώ, η καρδιά μου τρελάθηκε…» Το τραγούδησε η Πρωτοψάλτη.

στη λύπη«στον ποιο δύσκολο καιρό, Μάνα που ζω ;«….πες μου πού να κρατηθώ, που να σταθώ;…»(Μητροπάνος)

στις ευχές μας, «..Μάνα μου τα λουλούδια μου συχνά να τα ποτίζεις… και μη ξεχνάς μανούλα μου να στέλνεις την ευχή σου, ωχ μανούλα μου γλυκιά…» Παραδοσιακό.

στα παράπονα μας«..μ’ αδίκησαν μάνα,  βαριά με πληγώσαν και ότι αγαπούσα το έχασα πια…», (Καζαντζίδης)

στις επιθυμίες μας «…στείλ’  ουρανέ μου ένα πουλί να πάει στη Μάνα υπομονή δεμένη στο μαντήλι…»,  (Μίκης).

ακόμα και στο θάνατο«…αρρώστησα μανούλα μου, βαθιά είν’ η πληγή μου και λίγο λίγο χάνεται και σβήνει η ζωή μου…»Παραδοσιακό.

Η Μάνα πολυτραγουδήθηκε, αλλά  που να αρχίσει και που να τελειώσει κανείς. Είναι αμέτρητα τα ποιήματα και τα τραγούδια για τη Μάνα. Δημοτικά, ρεμπέτικα, λαϊκά, έντεχνα.

«…Κάποια μάνα αναστενάζει, ….., το παιδί της περιμένει, που έχει χρόνια να το δει…» (Τσιτσάνης). Η ανησυχία και η αναμονή, η προσμονή  της Μάνας για το παιδί της είναι αδιάκοπη.

«..Ποτάμι για λιγόστεψε, ποτάμι γύρνα πίσω, για να περάσω αντίπερα στα κλέφτικα  λημέρια…»(Του Κίτσου η Μάνα). Πόνος και απόγνωση για  να περάσει το ποτάμι να μπορέσει να ακολουθήσει  το γιο της κλέφτη που πιάστηκε και  τον πάνε για θάνατο. Αξίζει εδώ να γραφτούν τα λόγια  του γιού στη Μάνα του «…Μάνα δεν κλαις τα νιάτα μου, δεν κλαις τη λεβεντιά μου;…»

Για τον γιό η αγάπη της Μάνας είναι παντοτινή, τον νοιάζεται   ακόμα και στον κάτω κόσμο «..κι’ η Μανούλα του στον Άδη τράβηξε μια χαρακιά, … της καρδιάς μου βασίλειά,…. μην περνάς τη χαρακιά, η ζωή είναι ποιο γλυκιά..»(Ξυλούρης)

Και στον ΄απάνω΄ κόσμο αυτή είναι η Μάνα, στην ανημποριά, στις κοσμοχαλασιές, στις κακοτυχιές «…η Μάνα είναι βράχος, η Μάνα είναι βουνό …» και στις δυσκολίες «….στη δύσκολή την ώρα Μανούλα θα φωνάζεις…» σαν την  αγάπη της καμιά άλλη, μοναδική «…. σαν την αγάπη της δεν  βρίσκεται στη γη….»Παραδοσιακό Πόντου (Τσανάκαλης).

Η καλοσύνη της Μάνας και η διαμορφωτική συμβολή της στη ζωή μας τραγουδήθηκε   «…και στα ξένα θ’ αρρωστήσω, τη μανούλα μ’ θα ζητήσω…» (Σου είπα Μάνα)

«Μάνα,  αχ! να  μουνα κοντά σου τον πόνο μου να πω….., σαν την καρδιά της Μάνας δεν βρίσκεις πουθενά, αυτή στην κάθε λύπη πονάει αληθινά…» (Κολοκοτρώνης, Καραπατάκης, Καζαντζίδης).

Τη στήριξη και την προσφορά της Μάνας στο παιδί της σε κάθε δυσκολία την ακούμε στο έντεχνο ΄Μάνα΄ «…..Μάνα δεν είναι ψέμα πως παιδεύτηκα,  άλλα έζησα και άλλα ονειρεύτηκα….» (Κακοσαίος).

Με ρεαλιστικό και αληθινό λόγο για το τι είναι η Μάνα στην απρόβλεπτη ζωή κάθε ανθρώπου το έγραψε ο Καββαδίας (΄Θεσσαλονίκη΄),  λιτά, αλλά  περιεκτικά, σε δυο μόνο στίχους: «…Εκτός από τη μάνα σου κανείς δε σε θυμάται / σε τούτο το τρομακτικό ταξίδι του χαμού…»Και σε όλο το ΄ταξίδι της ζωής΄ κάθε ανθρώπου.Το μελοποίησε οΜικρούτσικος, το τραγουδήσαμε όλοι.

Για τη Μάνα και τι είναι, τι σημαίνει για τη ζωή μας ο Βίρβος  έγραψε, ο Μίκης μελοποίησε και ο Μπιθικώτσης τραγούδησε  «Είναι της μάνας τ’ όνομα αγάπη και λατρεία , ο ίσιος δρόμος στη ζωή, η ζεστασιά στα κρύα…»

Η ζωή μας είναι γεμάτη από αμέτρητες αγάπες. Η ποιο άδολη, ποιο δυνατή, παντοτινή, η ποιο μεγάλη και αγνή είναι η αγάπη της Μάνας.

Το ακούμε και στο συγκλονιστικό εγκώμιο του Επιταφίου της Εκκλησίας με τα  θαυμαστά, ευρηματικά και  ποιητικά, αλλά σπαρακτικά  λόγια «…Ω γλυκύ   μου έαρ, γλυκύτατο μου τέκνο  που έδυ σου το κάλος…»

Είναι η Μάνα  μόνο που σπαράζει  από πόνο στο χαμό του παιδιού της. Τον σπαρακτικό αυτό θρήνο τον διαβάζουμε  και  στον «Επιτάφιο» του Ρίτσου «…και τώρα εσβήστης κι’ έσβησε το φέγγος κι’ η φωτιά μας…» που μελοποίησε ο Μίκης και τραγούδησε ο Μπιθικώτσης (και όλοι μας αμέτρητες  φορές).

Κάθε Μάνα βλέπει το παιδί της ως το ομορφότερο στον κόσμο. «….της καρδιάς μου βασιλειά, με τον ήλιο στα μαλλιά….» (Ξυλούρης)Μας  το λέει αλληγορικά και το  λαϊκό παραμύθι «Η κουκουβάγια και η πέρδικα». Αλλά και ο  Αίσωπος με το μύθο  «Ο Ζευς και η Πίθηκος»

Ίσως,  η ποιο  συγκλονιστική απόδειξη της αγάπης της Μάνας να είναι η ερώτηση της ΄ξεριζωμένης΄ καρδιάς της Μάνας στο γιό  της «….χτύπησες παιδί μου..»  όταν ο γιος έπεσε με την καρδιά της στα χέρια του που της είχε πάρει να την πάει στη κοπέλα του που του είχε ζητήσει  να το κάνει για να πάρει το φιλί της.

Τα ΄χαρτιά΄ λένε ότι η πρώτη γραφή  είναι γαλλική  από την οποία την πήραν και άλλοι λαοί και την παράλλαξαν «…δώσε μου Μάνα την καρδιά στα πόδια της ν’ αφήσω…»  «Αν είναι γιε μου για καλό, εγώ στην εχαρίζω» «..Χτύπησες γιόκα μου ψηλό μου κυπαρίσσι; γυμνή η καρδιά τού μίλησε, προτού να ξεψυχήσει..»

Ο Α. Βλάχος μας το λέει με το ποίημα του «Η καρδιά της Μάνας» «… μιλάει η Μάνα στο παιδί και λέει, εχτύπησες  αγόρι μου; και κλαίει»

Το λέει και το παραδοσιακό «αν δε σε κλάψει η μάνα σου , ο κόσμος δε δακρύζει»

Ένα  γραπτό αφιέρωμα για τη Μάνα θα ήταν ατελές  και θα είχε μια σοβαρή παράλειψη αν δεν αναφέρονταν και στο δημοτικό ΄Του νεκρού αδερφού΄ όπου περιγράφεται η απέραντη αγάπη-φροντίδα  της Μάνας για τη μονάκριβη κόρη της «Μάνα με τους εννιά σου γιους καιμε τη μια σου κόρη,την κόρη τη μονάκριβη την πολυαγαπημένη…» Πόση  είναι η αγάπη της Μάνας και τι αγάπη είναι αυτή το διαβάζουμε «…την είχες δώδεκαχρονώ κι ήλιος δε σου την είδε!Στα σκοτεινά την έλουζε, στ’ άφεγγα τη χτενίζει, στ’ άστρι και τον αυγερινό έπλεκε τα μαλλιά της….»και το ακούμε σε τραγούδι από τον Αηδονίδη. Αυτή τη μεγάλη  αγάπη της Μάνας για την μονάκριβη κόρη τη νίκησε ο όρκος του μικρότερου αδερφού «..βάλλω τον ουρανό κριτή και τους αγιούς μαρτύρους…… αν τύχει πίκρα γη χαρά , εγώ να σου τη φέρω».  Η Μάνα αγαπάει όλα τα παιδιά της και δε θέλει να χαλάσει χατίρι σε κανένα, «…και την επαντρέψανε…..»  την μονάκριβη κόρη «….. εκεί πολύ μακριά  στα ξένα…» Η συνέχεια είναι πικρή για τη Μάνα και γνωστή. «…. κι’ εμπήκε χρόνος δίσεκτος …… κι’ έπεσε  το θανατικό κι’  οι εννιά αδερφοί πεθάναν κι’ έμεινε η μάνα μοναχή σαν καλαμιά στον κάμπο ….»

Για το τι είναι η Μάνα για τον καθένα μας αξίζει  εδώ να  γραφτεί αυτό που είπε ο Λίνκολν  στο λόγο που εκφώνησε στην ανάληψη της Προεδρίας του  «Ότι είμαι σήμερα και ότι μέλλω να γίνω εξ ολοκλήρου   το οφείλω  στη  μητέρα μου»

Αυτή είναι η Μάνα, η Μανούλα, η Μητέρα, η Μαμά. Κοντά μας  και στην έγνοια της κάθε στιγμή μας.  Γι’ αυτό την τιμούμε κάθε χρόνο, τη δεύτερη Κυριακή του Μάη.

Χρόνια πολλά Μανούλες σ’ όλο τον κόσμο.  Σας αγαπάμε, δεν σας ξεχνάμε.